Waar komen de jaarfeesten vandaan en bestonden ze wel bij de Germanen en Kelten?

Waar komen de jaarfeesten vandaan en bestonden ze wel bij de Germanen en Kelten?

Leestijd: 5 minuten

Jaarwiel. Als je informatie zoekt over de jaarfeesten dan komt steevast het jaarwiel naar boven met de acht jaarfeesten die de Kelten, Germanen en andere voorschristelijke stammen gevierd zouden hebben. Het is de belangrijkste cyclus van neopaganisten, heksen, heidenen, wicca’s en andere stromingen die willen leven in lijn met de natuur, voorouders en magie. Er blijken helemaal geen bewijzen te zijn dat de Kelten en Germanen deze acht jaarfeesten vierden en zeker niet op de data die in het moderne jaarwiel staan. Waar komt die stelligheid dan vandaan?

Er zijn weinig bronnen over het leven van de voorchristelijke stammen in Europa. Cultuur, mythologie en religie werd mondeling overgedragen. Archeologische vondsten zijn een belangrijke bron van informatie, maar geven geen zekerheid over hoe de wereld werd beleefd. Schriftelijke bronnen zijn er pas van het begin van de jaartelling, toen Romeinen en Grieken hun wereld beschreven. De eerste etnografische studies van de Kelten en Germanen dateren uit die tijd.

Het grote probleem met etnografie, de studie naar een bepaalde groep mensen, is de zogenoemde researcher bias. Dit is de (onbewuste) vooringenomenheid van de onderzoeker. Het interpreteren van gewoonten, gedrag en interacties van een groep wordt altijd gekleurd door je eigen achtergrond, kennis en ervaringen. Daarnaast kan er een bewust doel zijn om observaties op een bepaalde manier uit te leggen, ingegeven door politieke of sociale belangen. Bij de vroegste beschrijvingen over de Kelten en Germanen speelde dit zeker een rol. Niet in de laatste plaats omdat er geen sprake was van een Keltisch en Germaans volk, maar allerlei verschillende stammen en volkeren die een verwante taal spraken.

Bron: VO-content – Wikiwijs

De Kelten werden door de Romeinen Galliërs genoemd en als oorlogszuchtig barbaars volk beschreven. Bij de Romeinen was een traumatische afkeer ontstaan van alles wat Keltisch of Gallisch was, sinds de plundering van Rome door een Keltische stam in 390 v.Chr. (Van de Bunt, 2020). Zo doet Julius Ceasar uitvoerig verslag van de Galliërs en hun – in zijn ogen – inferieure cultuur. Ook latere geschiedschrijvers spreken over de primitieve en barbaarse leefwijze van de Kelten die menselijke offers brachten, om zo het militair ingrijpen van de Romeinen te legitimeren. Een beetje zoals Poetin zijn bevolking voorhoudt dat de Oekraïners nazi’s zijn die bevrijd moeten worden.

Over de Germanen was Ceasar zo mogelijk nog negatiever. Hoe noordelijker, hoe woester het volk, aldus Ceasar en ook de latere auteur Tacitus. Deze laatste beweerd dat Germanen enkel gekleed gaan in dierenhuiden en zo arm zijn dat ze daarom in opstand kwamen (Lendering, 2014). Ondanks de beperkingen van deze beschrijvingen gebruiken we de antieke bronnen om enig idee te krijgen van hoe de voorchristelijke stammen leefden. Archeologische vondsten zijn daarbij een goede en wat meer objectieve aanvulling.

Rotstekeningen uit de bronstijd in Madsebakke – Denemarken (Bron: Wikimedia Commons)

Uit de spaarzame bronnen die bekend zijn, zowel geschreven als archeologisch onderzoek, is bekend dat er in ieder geval vier (offer)feesten gevierd werden. Voor het zaaien (voorjaar of begin zomer), rond midzomer, voor het oogsten (herfst) en rond midwinter. De tijdstippen van de feesten zal echter gevarieerd hebben, afhankelijk van de streek en lokale gebruiken van de stammen. Nergens zijn bewijzen te vinden van acht jaarfeesten. Dit blijkt een moderne invulling te zijn van het willen vormgeven van vieringen en rituelen op basis van wat we wel weten, zoals het symbool van het zonnewiel.

Het zonnewiel is een belangrijk symbool uit de voorchristelijke natuurreligies. Er zijn vele archeologische vondsten uit de prehistorie waar de vindplaatsen aanwijzing geven dat het symbool het gebruikt werd bij rituelen en ceremonies. In de simpelste vorm is het een cirkel met een kruis erin. Er wordt algemeen aangenomen dat deze cirkel de zon voorstelt, maar het kan ook het eeuwige of oneindige symboliseren of een cyclus. Het kruis erbinnen kan uitgelegd worden als de hemel (boven) en de aarde (onder), de vier elementen lucht en vuur (boven), aarde en water (beneden) of de vier windrichtingen, de cyclus van de vier seizoenen of die van dag en nacht.

Taranis met wiel en bliksemschicht, Musée d’Archéologie nationale – France
(Bron: Wikimedia Commons)

Er zijn ook zes-of achtspakige varianten van het wiel. Het achtspakige wiel is een attribuut waarmee Taranis, de Keltische god van de donder, is afgebeeld bij prehistorische vondsten op meerdere plekken in Europa. Dit rad zou eveneens de zon kunnen representeren, maar wordt meestal gezien als kosmisch wiel. Taranis draait het wiel rond de kosmische as zodat de vonken (bliksem) eraf schieten. Met dit achtspakige wiel, de wetenschap dat onze voorouders werkten met de maanstanden, zonuren, hemellichamen en de wisseling van de seizoenen en de overgeleverde mythologieën over goden, godinnen, natuurwezens en geesten, maken het begrijpelijk dat het door neopaganisten (moderne heidenen) is samengevoegd tot een logisch geheel.

Het neopaganisme kent zijn wortels in de Romantiek van de 19e eeuw. In deze tijd kwam intuïtie, emotie en spiritualiteit centraal te staan boven de ratio en natuur, magie en gemeenschap boven de industrie, materialisme en individualisme. Er was aandacht voor het verleden en oude tradities, folklore en hekserij. Halverwege de 20e eeuw ontstond wicca als natuurreligie waarin het wiel met de acht jaarfeesten werd uitgewerkt zoals nu veel neopaganisten in allerlei stromingen gebruiken. Juist door het gebrek aan bewijzen van oorspronkelijke feesten en tradities, is er ruimte voor een eigen invulling gebaseerd op de universele symboliek van de cyclus van het leven.

De acht jaarfeesten in het zonnewiel of jaarwiel verdelen het jaar in de vier seizoenen met als belangrijkste overgangspunten de zonnewendes waarin het licht opnieuw geboren wordt (midwinter: Yule) tot aan het hoogtepunt (midzomer: Litha) om daarna af te nemen in de donkere helft van het jaar. Daartussen vinden de lente-equinox (Ostara) en herfst-equinox (Mabon) plaats waarop dag en nacht precies even lang zijn. De andere vier feesten zijn maanfeesten, gericht op de landbouwcyclus. Samhain rond 31 oktober markeert het einde van de oogstperiode, Imbolc begin februari is de start van een nieuw groeiseizoen. Rond 1 mei is Beltane het moment de vruchtbaarheid van land, dier en mens te vieren, waarna het eerste oogstfeest Lughnassad begin augustus plaatsvindt.

De nadruk bij het vieren van de jaarfeesten ligt op het volgen van de cyclus van de seizoenen, dichtbij de natuur leven en jezelf als onderdeel van de natuur zien. De verbinding met de spirituele wereld en magie als vanzelfsprekendheid, zoals het vanzelfsprekend was bij (en met) onze voorouders. Er zijn gebruiken, rituelen en tradities die vrij zeker al voorkwamen in de tijd van de Germanen en Kelten. Maar veel meer is het een vertaling van de essentie van het leven met de natuur en het vieren van het leven in haar natuurlijke cyclus.


Bronnen:

Abbeel, J. (2014, 8 september). Germanen, werkelijkheid en mythe. Historiën. Geraadpleegd op 20 maart 2022, van http://www.historien.nl/germanen-werkelijkheid-en-mythe/
Hoofdredactie. (2021, 10 augustus). Germaanse, Noordse en Keltische feesten en kalenders. Wijsheidsweb – Quest for Wisdom. Geraadpleegd op 20 maart 2022, van https://wijsheidsweb.nl/redactionele-paginas/element-lucht/germaanse-noordse-keltische-perspectieven/germaanse-noordse-en-keltische-feesten-en-kalenders/
Lendering, J. (2014, 22 oktober). De Germanen volgens Tacitus. Historiek. Geraadpleegd op 17 maart 2022, van https://historiek.net/de-germanen-volgens-tacitus/45689/
Niet zo wild als u dacht: de Kelten (J. Veenstra, Vert.). (2013). Eos memo, 8. https://www.eoswetenschap.eu/geschiedenis/niet-zo-wild-als-u-dacht-de-kelten
Van de Bunt, A. (2020). Wee de overwonnenen (1ste editie). Omniboek.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.