Het is lente: wat weten we van de godin van de dageraad?

Het is lente: wat weten we van de godin van de dageraad?

Leestijd: 4 minuten

Ostara. Met de lente-equinox op 21 maart afgelopen week werd het lentefeest Ostara gevierd. In het huidige jaarfeest wordt ervan uitgegaan dat Ostara de godin van de dageraad is en godin van de lente. Zij zorgt voor vruchtbaarheid, het ontwaken van de natuur na de winterslaap en daarmee de overwinning van het licht op het donker. Een feest om te vieren dat alles weer begint te groeien op het land en de eerder geplante zaadjes goed te verzorgen zodat ze tot bloei kunnen komen. Een moment om figuurlijk geplante zaadjes, in de vorm van nieuwe plannen of projecten, te laten ontkiemen en voeding te geven. De afgelopen week zagen we de natuur tot leven komen. Kleine knopjes veranderden in bloesem, minuscule sprietjes groeiden uit tot kleine plantjes. Na de krokussen zijn de narcissen uitgekomen en maken de tulpen aanstalten hun kleurenpracht te tonen.

Radijsjes

Al eeuwen is er discussie of Ostara een Germaanse of Keltische godin is, of dat er wel lentefeesten waren, maar niet gewijd aan een godin. Het blijft lastig dit goed na te gaan, aangezien van de beide culturen geen directe schriftelijke bronnen zijn. De mythologie werd mondeling overgeleverd aan volgende generaties. Beschrijvingen zijn er pas uit het begin van de jaartelling van Romeinse en Griekse geschiedschrijvers die zich wijdden aan beschrijvingen van deze volkeren en hun gewoonten. Meestal zijn deze werken gebaseerd op andere bronnen en niet op eigen ervaring. De betrouwbaarheid van hun interpretaties is bedenkelijk, in ieder geval gekleurd door politieke of literaire motieven. Zo schreef de Romeinse Tacitus in 98 over de Germanen als grote vijand van de Romeinen. Hij doet zijn best de Germanen er zo primitief mogelijk uit te laten komen als wilde barbaren. Tegelijkertijd dient dit een moraliserend doel voor zijn eigen volk, die hij maar decadent en slap vindt.

Narcis

De Germanen en de Kelten waren geen etnische en culturele eenheid, maar veel meer linguïstische groepen die dezelfde taalachtergrond hadden. Beide komen voort uit de veronderstelde oertaal Proto-Indo-Europees van 6000 voor Christus. Daarom zijn er veel overeenkomsten te vinden in de Keltische en Germaanse mythologie en cultuur, waaronder het vieren van diverse jaarfeesten. Er zijn voldoende aanwijzingen dat er in het voorjaar, als start van het zomerseizoen, feest werd gevierd. In de verslagen van de geschiedschrijvers uit de oudheid worden offerfeesten beschreven. De vraag blijft echter of hier sprake was van verering van een godin.

Pruim knop en bloesem

De vroegste vermelding van Ostara als godin dateert uit 725 van de Angelsaksische monnik Bede (of Beda). Hij beschreef in zijn handboek voor tijdrekening verschillende kalenders, waaronder die van zijn pre-christelijke voorouders. De vierde maand is Eosturmonath, volgens Bede vernoemd naar godin Eostre, die vereerd werd met feesten in die maand. Jacob Grimm legde vervolgens in de 19e eeuw de link met het Duitse woord Ostara. Hij haalt daarbij de biografie van Karel de Grote aan uit de 9e eeuw, waarin de maand april ostarmanoth wordt genoemd (Einhard, ca. 830). De woorden Ōstarūn en Ēostron hebben inderdaad dezelfde oorsprong, namelijk het Oergermaanse woord voor het oosten: *Austrōn (Van Renswoude, 2019).

Krokus

In het oosten komt de zon op, de dageraad. Het blijkt dat in verschillende mythologieën een godin van de dageraad voorkomt, met namen die allemaal verwant zijn aan elkaar. In het Grieks is het Êốs, in het Latijn heet ze Aurora en Ausrine is de Litouwse variant. In het hindoeïsme is er de (pre-)vedische godin Usha, tevens Sanskriet voor dageraad. Of de godin van de dageraad dan ook vereerd werd bij de lentefeesten van de Germanen is allerminst zeker. Wel is duidelijk dat de feesten die werden gevierd plaatsvonden in april en niet tijdens de lente-equinox rond 21 maart.

Deze datum is wel een mooi symbolisch moment voor het vieren van een lentefeest. Dag en nacht zijn even lang, vanaf nu gaan de dagen lengen, het is de start van het lichte deel van het jaar. De vroeg gezaaide gewassen piepen boven de grond uit en beloven met wat zorg en toewijding een goede oogst te geven. Lentebloemen en bloesem geven kleur aan de wereld na de donkere winter. De eerste hommels en vlinders vliegen uit. We zijn weer meer buiten, frissen de boel op in huis en tuin en in ons hoofd. Het oude loslaten om het nieuwe ruimte voor groei te geven. Zoals in het bos de omgewaaide bomen opgeruimd zijn en plaatsmaken voor iets nieuws.

We kunnen het vieren met eieren om de vruchtbaarheid van de aarde te symboliseren en vuur om de terugkeer van het licht te eren. En als je dan ’s ochtends vroeg opstaat om de dageraad in al haar roze glorie waar te nemen onder het drukke gekwinkeleer van vogels, dan is het niet moeilijk voor te stellen dat de Germanen en Kelten hier de verschijning van een godin in zagen.


Bronnen:

Einhard. (ca. 830). VITA KAROLI MAGNI. http://www.thelatinlibrary.com/ein.html
Geldis. (2021, 13 oktober). Ostara. Goden van eigen bodem. Geraadpleegd op 17 maart 2022, van https://godenvaneigenbodem.com/ostara/
Van Renswoude, B. A. B. V. O. (2019, 8 juni). Oostere kere weder. Taaldacht. Geraadpleegd op 19 maart 2022, van https://taaldacht.nl/2015/03/24/oostere-kere-weder/
Tacitus, P. C. (98AD). De origine et situ Germanorum (Germania). Wikisource. Geraadpleegd op 17 maart 2022, van https://la.wikisource.org/wiki/De_origine_et_situ_Germanorum_(Germania)

Eén gedachte over “ Het is lente: wat weten we van de godin van de dageraad?

  1. Hoe dan ook, het is sowieso een feest om weer buiten te zijn in de zon, op de fiets of aan de wandel of in de tuin werken maar ook weer buiten eten. Je voelt je vaak stukken vrolijker, vooral in het begin van de lente

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

%d bloggers liken dit: