Waarom zou je een moderne jager-verzamelaar willen zijn?

Waarom zou je een moderne jager-verzamelaar willen zijn?

Leestijd: 5 minuten

Foerageren. We stammen allemaal af van de jagers & verzamelaars. Zeker ruim twee miljoen jaar hebben mensen en voorgaande menssoorten als nomaden rondgetrokken achter de wilde dieren aan. Daarnaast zochten ze bessen, noten, eetbare planten en paddenstoelen om in hun voedsel te voorzien. Pas zo’n 11.000 jaar geleden kwamen de eerste landbouwnederzettingen. Ergens moet het jagen en verzamelen in ons DNA zijn vastgezet, want zelfs in onze tijden van overvloed blijft het trekken om op pad te gaan en ons kostje bij elkaar te scharrelen. Wel in de moderne vorm weliswaar, want ik zie me nog niet met pijl en boog achter everzwijnen aan rennen.

In Drenthe zijn sporen van menselijke bewoning gevonden die teruggaan tot zo’n 120.000 jaar geleden. In dit Midden-Paleolithicum – de oude steentijd – leefden hier neanderthalers. Zij waren jagers-verzamelaars en leefden van wat de omgeving hen te bieden had. In Drenthe zijn vuistbijlen gevonden die waarschijnlijk bij de slacht van bijvoorbeeld een mammoet werden gebruikt. Bij Assen is in 2009 zelfs een neanderthaler-kampement gevonden. Na de laatste ijstijd ontstond de moderne mens, de rendierjagers. Nog later jaagden de jagers-verzamelaars op ree, wild zwijn en edelhert in de groeiende bossen in deze regio (Redactie Encyclopedie Drenthe, z.d.). Pas daarna kwam de Trechterbekercultuur, waar Drenthe met haar hunebedden zo bekend om staat. De hunebedbouwers waren zo ongeveer de eerste landbouwers in het Noorden.

Waar de geschiedenis van oud naar nieuw meestal als vooruitgang gezien wordt, gaan er steeds vaker geluiden op dat de jager-verzamelaar zo’n slecht leven nog niet had. Er was over het algemeen voldoende voedsel te vinden en men nam alleen wat nodig was om te leven. De komst van de landbouwsamenleving zou het leven makkelijker moeten maken, maar leidde op bepaalde manier tot achteruitgang. Al in 1966 stelt antropoloog Sahlins dat jagers-verzamelaars een overvloedige welvaart kenden in vergelijking met de latere boeren. Okee, zijn studie blonk niet uit in grondige gebruikte methoden en daar kwam dan ook veel kritiek op, maar het bracht wel een andere kijk op het leven van onze vroege voorouders. Uit een meer gedegen onderzoek in 2019 blijkt het te kloppen dat bij de overgang naar een landbouwsamenleving aanzienlijk minder vrije tijd is. Vooral vrouwen moeten meer tijd werken in de landbouw en werken structureel meer uren dan de mannen (Dyble et al., 2019).

Historicus Harari schrijft in zijn boek Sapiens uit 2014 dat het boerenleven veel zwaarder was dan het leven als jager-verzamelaar (Harari, 2014). Het lijden is volgens hem begonnen bij de landbouwrevolutie. Omdat deze veranderingen geleidelijk gingen had de mens niet door dat zijn gezondheid afnam door het fysiek zware, eentonige werk en een minder gevarieerd dieet. Er moesten steeds meer monden gevoed, omdat de beperking van het voorheen nomadische leven op het krijgen van kinderen wegviel. Meer eten produceren heeft grotere akkers nodig en betekende nog meer werk om die akkers te bewerken en te beschermen.

Het lijken mij goede redenen me eens wat meer als (jager-)verzamelaar te gedragen. Voor het idee, de mogelijkheid en misschien een lichte rebellie tegen de instant-zakjes- en-pakjes-cultuur van tegenwoordig. Hoewel ik daar zelf net zo goed af en toe gebruik van maak. Misschien is dit een poging die keren te compenseren, of is het toch die oeroude drang om het eten zelf te vinden ‘in het wild’.

Wildplukken is een moderne naam voor het aloude verzamelen van voedsel. Bosbessen en frambozen in de zomer, wat later de bramen en in de herfst cantharellen en kastanjes. Paardenbloemen en vlierbloesem voor limonade of jam en natuurlijk brandnetel, die overal en altijd wel groeit. In de winter haak ik af, maar blijkt er nog van alles te vinden heb ik inmiddels geleerd. Zoals daslook, lisdodde, de wortel van de teunisbloem of wilde pastinaak. Ik moet het allemaal nog leren herkennen en vinden, maar alleen het idee van de mogelijkheden maakt me al enthousiast. We mogen allemaal wel wat meer ‘verwilderen’ om onszelf weer als onderdeel van de natuur te zien zoals we vanzelfsprekend waren in de tijd van de jagers-verzamelaars.

Toch is onze moderne versie van het voedsel verzamelen iets minder wild. We gingen op zoek naar ‘hokjes’ zoals we het zelf noemen. De mini-kraampjes, stalletjes of  tafels onder een dakje aan de weg. Aan smalle landweggetjes of in kleine dorpjes langs de oprit. Met de fiets of de auto een route rijden en kijken wat je tegenkomt. In de winter is het assortiment beperkt tot vooral aardappels, uien en eieren, maar soms blijkt er iets verrassends te worden aangeboden. Op onze hokjesstrooptocht vonden we afgelopen weekend ook honing, havermoutkoekjes, jam, vlees en melk. Ook kwamen we in de non-food sectie meerdere mini-biebs tegen en een hokje met happy stones. Zwerfkeien zelfs, maar die hebben we toch maar laten liggen voor de moderne hunebedbouwers.

Mocht je de drang voelen je te laten leiden door je oerinstincten voor het verzamelen van je voedsel, of wil je voor even rebelleren tegen de ver van de natuur verwijderde voedselindustrie, dan kan ik je zo’n hokjesroute aanraden. Zeker wanneer in de lente de variatie in het aanbod groeit, kun je een mooie oogst binnenhalen.


Bronnen:

Beuker, J., Niekus, M., & Stapert, D. (2009, 10 september). Eerste Neandertaler-kampement in Noord-Nederland opmaat naar meer – artikel. Archeoforum. Geraadpleegd op 8 februari 2022, van http://www.archeoforum.nl/vondstbeschrijving/mpkampementJBMN/mpkampementJBMN.html
Dyble, M., Thorley, J., Page, A.E. et al. Engagement in agricultural work is associated with reduced leisure time among Agta hunter-gatherers. Nature Human Behaviour 3792–796 (2019). https://doi.org/10.1038/s41562-019-0614-6
Harari, Y. N. (2014). Sapiens (1ste editie). De Bezige Bij.
Redactie Encyclopedie Drenthe. (z.d.). Drenthe, prehistorie. Encyclopedie Drenthe. Geraadpleegd op 10 februari 2022, van https://www.geheugenvandrenthe.nl/drenthe-prehistorie

4 gedachten over “Waarom zou je een moderne jager-verzamelaar willen zijn?

  1. In de natuur struinen en zoeken en vinden van voedsel daar word ik erg blij van. Maar ook dat als er niks is, dat de supermarkt in de buurt is.

  2. Het lijkt wel mode om je eten uit de natuur te halen. Het letterlijke wildplukken in de natuur is hopelijk niet iets wat iedereen gaat doen, want de natuur zal er aardig leeg van woorden. Er moet ook nog wat overblijven voor de natuur zelf. Daarbij zijn er nu al velen die niet weten wat de spelregels in de natuur, en wildplukken, zijn: men banjert door het bos, en niet alleen op de paden. En het uitrukken van planten of paddenstoelen met wortel en al is ook niet bepaald fijn voor onze fragiele natuur.
    Of ben ik nu te pessimistisch?

    1. Ik hoop dat mensen blijven nadenken en dat we elkaar leren hoe het duurzaam kan. Daarop wil ik vertrouwen. Ik leerde dit:

      Honorable Harvest

      Ask permission of the ones whose lives you seek. Abide by the answer.
      Never take the first. Never take the last.
      Harvest in a way that minimizes harm.
      Take only what you need and leave some for others.
      Use everything that you take.
      Take only that which is given to you.
      Share it, as the Earth has shared with you.
      Be grateful.
      Reciprocate the gift.
      Sustain the ones who sustain you, and the Earth will last forever.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

%d bloggers liken dit: