Oekraïne heeft het wiel voor ons uitgevonden

Oekraïne heeft het wiel voor ons uitgevonden

Leestijd: 5 minuten

Oekraïne. Het lijkt ver weg, maar is dichterbij dan Zuid-Spanje. Een enorm land met een roerige geschiedenis. Er zijn sporen van menselijke bewoning gevonden van vlak na de laatste ijstijd (12.500 jaar geleden). Daarna volgen verschillende culturen elkaar op. De Samaracultuur uit 6000 voor Christus wordt gezien als de bakermat van de proto-Indo-Europese taal, waaruit de talen van volkeren in heel Europa is ontstaan, ook de onze. Daar komt bij dat we in ons DNA nauw verwant blijken te zijn aan de Oekraïners. We delen gezamenlijke voorouders, enkele duizenden jaren terug. Wij stammen af van een volk dat leefde in het gebied dat nu onder de voet wordt gelopen. We staan erbij en kijken er naar.

Hunebed D25 bij Drouwen

In Noord-Nederland woont zo’n 5000 jaar geleden het Trechterbekervolk. Het is het begin van de landbouwsamenlevingen. Deze hunebedbouwers zijn bedreven in de bouw van grafheuvels met enorme, uit de laatste ijstijd vanuit Scandinavië meegevoerde, zwerfkeien. Ze kunnen pottenbakken, maar er is nog geen schrift en het wiel is nog niet uitgevonden.

2000 kilometer verderop naar het oosten leeft een nomadisch volk dat wel al het wiel heeft uitgevonden. Ze rijden op getemde paarden over de steppe om hun vee te volgen. Hun doden begraven ze in grafheuvels (koergans) in een specifieke positie. Met opgetrokken benen en het gezicht naar het zuiden gericht. Mannen op hun linkerzij, vrouwen op hun rechterzij. Op zoek naar betere weidegronden trekt deze jamnacultuur langzaam richting het westen. Hun spoor over het Europese continent is te volgen aan de hand van de typerende grafheuvels.

Map Corded Ware culture-nl
Bron: Commons Wikimedia

In het aardewerk brengen ze met touwafdrukken versieringen aan. Zo ontstaat de naam Touwbekercultuur. Het markeert tevens het begin van de bronstijd, want de jamnacultuur neemt de bronstechnologie mee. In relatief korte tijd neemt deze cultuur de bestaande boerengemeenschappen totaal over, van Oost-Europa tot aan Ierland.

Er werd tot voor kort gedacht dat de strijdlustige steppenomaden met geweld de vreedzame matriarchale culturen verdreef en hun patriarchale cultuur en Indo-Europese taal oplegde. Pas sinds enkele jaren weten we door genetisch onderzoek dat iets anders ervoor zorgde dat in slechts enkele generaties de oude beschaving werd overgenomen door de migranten uit het oosten.

En dat komt waarschijnlijk door een pandemie. Niet corona, maar de pest zorgde ervoor dat wij nu grotendeels afstammen van het volk dat 4500 jaar geleden vanuit het huidige Oekraïne onze kant op trok. Het vermoeden is dat zij een vroege pestbacterie met zich meedroegen waar ze zelf resistent tegen waren. De ziekte trof de bestaande bevolking, waarna de nieuwkomers vrij baan hadden en in luttele eeuwen hun DNA verankerde in heel Europa. Alle huidige Europeanen hebben gemengd bloed. Naast een stukje Afrikaanse jager-verzamelaar en een deel Anatolische boer, is dat die van de jamnanomade uit de Oekraïense steppen (Curry, 2019).

Varenyky

Wat kun je doen als er bij de buren verderop crisis is? Eten maken. Eten om te delen. Eten verbindt. Daarom probeerde ik Oekraïense recepten uit. De keuken heeft Poolse invloeden, Slavische invloeden en Russische invloeden. Ik maakte varenyky (een soort dumplings) en piroshki (gevulde broodjes). Varenyky kun je met van alles vullen, zoals vlees of groente. Ik koos voor een traditionele variant met zuurkool, gebaseerd op verschillende recepten. Het smaakt verrassend lekker, vooral met een lepeltje crème fraîche erover. De piroshki maakte ik omdat ze er zo prachtig uitzien met hun goudbruine bolle jasje om een vulling naar keuze. Ik viel voor een vegetarische vulling die naar de lente zou smaken volgens The Pure Taste waar ik het recept van gebruikte in iets aangepaste vorm. De broodjes misstaan zeker niet bij een Paasbrunch met het ei en de verse kruiden.

Varenyky (4 porties)

Deeg:

  • 200 gr bloem
  • 80 ml water
  • 1 klein ei
  • Snufje zout
  • 1 el olie

Vulling:

  • 250 gr zuurkool, fijngesneden
  • 1 wortel, fijngesneden
  • 1 ui, gesnipperd
  • 1 t. knoflook, gehakt
  • zout, peper
  • 6 el crème fraîche
  • peterselie, gehakt

1. Stoof de zuurkool 20 minuten in een scheutje olie. Fruit de ui, wortel en knoflook 5-10 minuten en voeg het dan aan de zuurkool toe. Breng op smaak met zout en peper en laat 15 minuten sudderen. Voeg dan 2 el crème fraîche toe en roer goed door.
2. Maak ondertussen het deeg door de ingrediënten te mixen in een machine. Voeg meer water toe als het deeg te droog is. Laat het afgedekt rusten in de koelkast.
3. Rol het deeg (in delen) heel dun uit tot maximaal 3 mm. Steek er rondjes uit met een glas of koekjesvorm.
4. Leg een beetje vulling op een rondje deeg en vouw het deeg dubbel tot halve maanvorm. Duw de randjes stevig dicht. Gebruik een vorkje om de rand te verfraaien of versier ze eventueel met sierrandje. Leg de gevulde maantjes op een laag bakpapier zonder dat ze elkaar raken.
5. Breng een pan water met wat bouillon of zout aan de kook. Kook hierin de dumplings in porties totdat ze boven komen drijven. Afhankelijk van de grootte duurt dit 2-5 minuten. Haal ze er met een schuimspaan uit en laat ze uitlekken. Lepel voor het serveren wat crème fraîche en gehakte peterselie erover.

Piroshki (12 stuks)

Deeg:   

  • 400 gr bloem
  • 1 zakje gist
  • 1 el suiker
  • 6 gr zout
  • 1 ei
  • 180 ml lauwe melk
  • 50 gr boter

Vulling:

  • 4 hardgekookte eieren
  • 0,5 kopje gekookte rijst
  • (verse) kruiden: dille, peterselie, bieslook
  • 3 lenteuitjes gesneden
  • 2 el gesmolten boter
  • zout, peper

1. Maak het deeg door de ingrediënten, behalve de boter, te mixen en te kneden. Pas op het laatst de boter toevoegen. Het wordt een licht plakkerig deeg. Vet een kom in met wat olie, doe de bol deeg erin, dek af met een vochtige theedoek en laat twee uur rijzen.
2. Maak ondertussen de vulling door de ingrediënten te mengen en op smaak te brengen.
3. Verdeel na de rijs het deeg in 12 stukken en rol deze voorzichtig uit tot rondjes van ongeveer 12 cm doorsnede.
4. Schep een twaalfde deel van de vulling (2-3 el) op een rondje deeg en vouw alle kanten naar binnen bij elkaar totdat je een bolletje hebt. Leg het met de naad naar beneden op een bakplaat, bekleed met bakpapier. Doe hetzelfde met de rest van het deeg. Dek opnieuw af en laat nog minstens een half uur tot uur narijzen.
5. Verwarm de oven tot 200 graden. Meng een eidooier met een lepel melk en smeer de bolletjes daar geheel mee in. Dit geeft de prachtige kleur en glans bij het bakken. Bak de broodjes in ongeveer 20 minuten goudbruin en gaar. Laat afkoelen en eet ze lauwwarm of koud.

Piroshki

Bronnen:

Curry, A. (2019, 18 juli). Nieuw genetisch onderzoek naar resten van de eerste bewoners van Europa laat zien dat het continent een smeltkroes is, met oeroude bloedlijnen van immigranten uit Afrika, het Midden-Oosten en de Russische Steppe. National Geographic. Geraadpleegd op 25 februari 2022, van https://www.nationalgeographic.nl/geschiedenis-en-cultuur/2019/07/wie-waren-de-eerste-europeanen
Louwe Kooijmans, L., & Stuart, P. (1974). Prehistorie en vroegste geschiedenis van ons land. Gids voor de verzameling Nederlandse oudheden Rijksmuseum van Oudheden te Leiden. https://scholarlypublications.universiteitleiden.nl/access/item%3A2715189/view
Map Corded Ware culture-nl. (2013, 20 mei). [Illustratie]. Commons Wikimedia. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Corded_Ware_culture-svg_version.svg

Eén gedachte over “ Oekraïne heeft het wiel voor ons uitgevonden

  1. Dit is ook een manier om de Oekraiïeners een hart onder de riem te steken. Buiten dat wist ik niet dat we zo verwant zijn aan elkaar. Dank voor deze informatie.

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.

%d bloggers liken dit: