Hoe we ketenen kunnen breken als we kijken naar onze gezamenlijke geschiedenis

Hoe we ketenen kunnen breken als we kijken naar onze gezamenlijke geschiedenis

Leestijd: 5 minuten

Keti Koti. Afgelopen week zag ik ineens overal het woord Keti Koti voorbij komen. Het zei me niets, ik had er niet eerder van gehoord. Het is de Nationale Herdenking Nederlands Slavernijverleden, ook wel Dag der Vrijheden genoemd, een feestdag ter viering van de afschaffing van de slavernij op 1 juli 1863. Die herdenking heb ik wel vaker zijdelings meegekregen, maar op de één of andere manier is de naam Keti Koti (ketenen gebroken) niet voorbij gekomen of niet blijven hangen. En precies dat is wat deze week benoemd werd in artikelen en tv-programma’s. Het is te weinig bekend, Nederlanders kennen een belangrijk deel van hun geschiedenis niet. Natuurlijk weet iedereen wel dat er slavernij is geweest en dat Nederland daar een rol in heeft gespeeld, maar echt kennis over hoe dat ging, wat het betekende, wat de gevolgen waren en hoe dat nu nog steeds doorwerkt, weten we nauwelijks. Uit de geschiedenislessen kan ik me niet herinneren dat daar veel aandacht aan is besteed. Het werd niet volledig genegeerd, maar de aandacht bleef beperkt en algemeen, tenminste zoals ik het heb onthouden.

Donderdag kwam het misschien wel meer in het nieuws dan andere jaren, omdat burgemeester Halsema van Amsterdam namens het stadsbestuur voor het eerst officieel excuses maakte voor het Amsterdamse aandeel in het slavernijverleden. Zij vertelt in haar speech over de 12,5 miljoen mensen die aan de slavenhandel ten prooi vielen tussen 1500 en 1880. In de achttiende eeuw kwam 40% van de economische groei in de provincie Holland voort uit slavernij (Het Parool, 2021). Die getallen zijn moeilijk te bevatten. En van iets wat moeilijk te bevatten is lopen we als mensen liever weg. Met een boog eromheen, wegwuivend omdat het lang geleden is, afwerend omdat wij er persoonlijk geen schuld aan hebben. Beperken tot een alinea in de geschiedenisboeken en gauw tot de orde van de dag.

Fort Elmina, ca. 1666
Bron: Johannes Vingboons – Atlas Blaeu – Van der Hem , vol. 36:19, fol. 62 – 63, (16), Austrian National Library

De aandacht voor bijvoorbeeld de Holocaust is er wel uitgebreid. Maar het verschil tussen de Holocaust en de Slavernij is dat Nederland in de Tweede Wereldoorlog de onderdrukte was. Wij waren het slachtoffer. De geschiedenisverhalen vertellen veroordelend over de gruwelijkheden die de nazi’s begingen. Uitvoerige analyses zijn er over hoe het zover kon komen, hoe de massa in toenmalig Duitsland meeging in de waan van een enkeling. Vele persoonlijke verhalen om de slachtoffers een gezicht en een naam te geven. En gretig verbeelden we de verhalen van onze verzetsstrijders, de dapperen die ondanks de gevaren hun leven waagden voor de bedreigde medemens.

Tijdens de eeuwen van slavernij was Nederland de onderdrukker. Wij begingen de gruwelijkheden ten koste van de tot slaaf gemaakten, die we collectief als niet-menselijk, niet-menswaardig beschouwden. Precies zoals de nazi’s de Joden ontmenselijkten, zodat het makkelijker was hun daden uit te voeren. Met het verschil dat het de slavenhandelaars niet ging om het uitroeien van een volk. Het bleven niettemin slechts slaven, producten voor onze handel. Daar kun je geen trotse verhalen over vertellen. En veroordelend vertellen over de gruwelijkheden die onze eigen voorouders hebben begaan, oef, liever niet.

Bestraffing van een slaaf in Brazilië
Bron: Johann Moritz Rugendas, Public domain, via Wikimedia Commons

Liever vertellen we trotse verhalen over onze rijke handelsgeest in die eeuwen. Over hoe we onze koloniën hebben veroverd en georganiseerd tot we het centrum van de wereldhandel vormden in de Gouden Eeuw. Over de economische groei en de avontuurlijke reizen naar de Oost of de West. Daar is de basis gelegd van de beeldvorming dat wij een tolerant en vrij land zijn. Dat die tolerantie en vrijheid zich beperkte tot een witte elite wordt voor het gemak verzwegen. Ongemak moet tegen elke prijs voorkomen worden. We ontkennen de geschiedenis niet zoals in een dictatuur, maar de zwarte bladzijdes blijven liefst beperkt tot een voetnoot. Zoals op Wikipedia de uitgebreide pagina over de Gouden Eeuw (Nederland). Twintig hoofdstukken kent de pagina. Het vertelt onder meer over de economische bloei, het ontstaan van de Republiek, de handel, religie, cultuur, de kunsten en wetenschap. Meer dan 10.000 woorden. Slechts twee keer het woord slavernij, in het hoofdstukje Koloniaal Rijk. Daarin wordt in enkele zinnen de kern beschreven. Er is wel een verwijzing naar de pagina ‘geschiedenis van de Nederlandse slavernij’, waar veel meer informatie staat beschreven. Juist dit typeert voor mij hoe het gaat. We ontkennen niet, maar koppelen de slavernij los van de rest van de geschiedenis. Alsof we die zwarte bladzijde niet willen aankijken als we in ons verleden duiken. Alsof het een onbeduidende bijlage is, die we even snel scannen en dan opzij leggen.

Het is allemaal menselijk, het niet willen aankijken van de zwarte bladzijdes in je verleden. Pijn willen vermijden, afleiding zoeken om maar niet te voelen. Wijzen naar een ander, omdat jezelf aankijken te moeilijk is. Toch is de enige manier om de pijn te helen het aan te gaan, het te doorvoelen om het zo los te kunnen laten en de ketenen ervan te laten breken. Als het over slavernij gaat, lijkt het al snel iets van Surinamers of Antillianen die daar mee bezig zijn. Het is gemakkelijk om daar van weg te kijken, omdat we het ons persoonlijk niet hoeven kwalijk te nemen. Wij persoonlijk waren niet degenen die mensen boeiden, sloegen, verscheepten, verkochten en brandmerkten. Onze ouders niet en onze grootouders niet. Maar we vergeten dan dat we er wel onderdeel van uitmaken, omdat het onderdeel is van onze gezamenlijke geschiedenis. Zonder de slavernij had Nederland niet zo’n economische vooruitgang kunnen maken, waar we nu nog steeds de vruchten van plukken. Zonder slavernij waren de Nederlandse Antillen geen onderdeel van ons Koninkrijk geweest. Zonder slavernij kenden we de heerlijke Surinaamse roti niet. Maar ook een deel van de sociale ongelijkheid, discriminatie en het etnisch profileren kent zijn oorsprong in het slavernijverleden. Dan kan het eeuwen geleden zijn, de gevolgen werken generatie op generatie door. Zo blijven de symbolische ketenen bestaan.

Veldslaven op weg naar het werk. Tekening van P.J. Benoit uit zijn boek “Voyage à Surinam” (1839)
Bron: Tropenmuseum, part of the National Museum of World Cultures, CC BY-SA 3.0 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/3.0, via Wikimedia Commons

Het Rijksmuseum heeft dit jaar een tentoonstelling over de Slavernij. Het doel is een beeld van deze periode te schetsen die verder gaat dan de paar droge feiten uit de geschiedenisboeken. Door in te zoomen op tien historische personen geeft het museum een gezicht aan de geschiedenis. Zo wil ze aanzetten tot nadenken over het systeem waarbij mensen andere mensen als hun eigendom beschouwden (Rijksmuseum, 2021).

Deze zomer maar eens naar Amsterdam afreizen voor een bezoekje aan het Rijksmuseum.


Bronnen:

De erfenis nu. (2013, 10 oktober). Slavernij En Jij. https://www.slavernijenjij.nl/de-erfenis-nu/
Het Parool. (2021, 1 juli). Halsema: ‘Verzoening, rond een gedeeld verleden maakt ruimte voor een gezamenlijke toekomst’. Het Parool. https://www.parool.nl/amsterdam/halsema-verzoening-rond-een-gedeeld-verleden-maakt-ruimte-voor-een-gezamenlijke-toekomst~b069213a/
Plantage Alkmaar in Suriname. (voor 1800). [Eigen scan van 18de-eeuwse gravure, beschikbaar voor publiek domein]. https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8778087
Rijksmuseum. (2021). Slavernij – Rijksmuseum. Rijksmuseum.nl. Geraadpleegd op 2 juli 2021, van https://www.rijksmuseum.nl/nl/stories/slavernij
Wikipedia-bijdragers. (2021, 18 juni). Gouden Eeuw (Nederland). Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Gouden_Eeuw_(Nederland)#Koloniaal_rijk

6 gedachten over “Hoe we ketenen kunnen breken als we kijken naar onze gezamenlijke geschiedenis

  1. Ik heb nooit slaven gehouden, dus ik boel mij nergens schuldig over net zoals de Duitsers die na de Tweede Wereldoorlog zijn geboren zich daar niet schuldig om hoeven te voelen. Dat collectieve schuldgevoel, gatverdarrie.

    1. Je hoeft je zeker niet schuldig te voelen. Bewustzijn dat ons gezamenlijk verleden doorwerkt in het heden vind ik zelf belangrijk. En daarvoor is kennis nodig van dat verleden, om het heden beter te begrijpen en anders naar de toekomst te kunnen kijken.

  2. Goed verwoord, Anya.
    Maar voortkomend uit die slavernij is dat ‘we’ m.i. nog steeds ons gedragen als betere mensen dan de nakomelingen van de slaafgemaakten. Etnisch profileren en ronduit discriminatie komt helaas nog veel voor.
    Bewustwording over die zwarte bladzij zou erkenning moet betekenen voor de nakomelingen van de slaafgemaakten. En dat ‘we’ ons daar eindelijk eens naar moeten gedragen en iedereen die niet wit is ook als mens te bejegenen.
    Ik ben echter wèl van mening dat onze eigen voorouders ook een soort slaven van de rijken / industriëlen waren. Als je geld had, kon je heersen over anderen die dat niet hadden…. En dat werd dan ook flink gedaan.

  3. Een moeilijk onderwerp. Dat zijn zwarte bladzijden in de geschiedenis altijd. Excuses hoeft niet want wij hebben er part noch deel aan gehad maar erkenning dat dit gebeurd is in het verleden moet wel. Je moet leren van het verleden. Inzichten veranderen net als opvattingen maar leren van zwarte bladzijden is wel het minste. Nu ben ik daar niet gerust op. De slavernij is nooit weggeweest. Anders dan in de geschiedenis maar niet minder heftig. Vergeet ook niet de rol van de thuislanden van de slaven. Het werd daar ook gemaakt om mensen te vangen. Enkelen werden rijk. Door de westerse wereld werd het door rijke mensen gefinancierd en zij streken de winsten op.
    Ook nu nog wil men goedkope arbeid met weinig kosten daar om heen. Dus worden mensen in slechte behuizing gepropt, moeten ze lange dagen maken zonder enige sociale voorzieningen zodat wij betaalbare asperges hebben(bijvoorbeeld) of de goedkope kleding uit Azië. De vrouwenhandelaren met gedwongen seksarbeid. En altijd geweld om de slaven er onder te houden. De mensensmokkelaars van vandaag de dag zijn de slaventransporteurs van vroeger.
    We hebben er nog niet zoveel van geleerd want de ellende van velen ondervind je niet zelf aan den lijve dus de meesten van ons voelen geen empathie. Als je het wel voelt, weet je niet wat je eraan veranderen kunt.
    Ik ben het met Frederike eens dat een groot deel van de Nederlandse bevolking ook min of meer slaaf waren van hun werkgevers. Niet als gevangenen
    gekocht maar als horigen die ook weinig zeggenschap over hun leven hadden . Het waren geen vrije mensen.
    Zolang mogen wij, als gewoon volk, ook nog niet meepraten of dat we het zo welvarend als nu hebben.
    Mijn conclusie is dat sommigen veel geld willen verdienen door over lijken te gaan en een mensenleven telt niet laat staan dat het gerespecteerd wordt.
    In ieder geval zouden regeringen aan menselijkheid aandacht moeten geven. Niet zo sollen met vluchtelingen en asielzoekers en niet meer tolereren dat arbeidskrachten onder de maat behandeld worden. Dat willen wij ook niet. Discriminatie slaat al helemaal nergens op.

    1. Het is een complex onderwerp met vele kanten. Slavernij is van alle tijden en komt in allerlei gedaantes. Ik heb slechts een onderdeel ervan aangestipt, ben verre van volledig. Voor mij was het een eye opener dat ik de term Keti Koti niet kende, terwijl het zo’n beïnvloedende periode in onze geschiedenis is. Zonder kennis van je geschiedenis is het moeilijk te erkennen. Dat gaat voor mij niet over excuses, maar over bewustwording.

Laat een antwoord achter aan kristal Antwoord annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: