Lentesneeuw, het strand en een vinger in de dijk

Lentesneeuw, het strand en een vinger in de dijk

Leestijd: 5 minuten

Vakantie. De geplande campertrip hebben we uitgesteld. De poolwind waait hardvochtig de lente achteruit. De narcissen in de tuin zakken voorover onder het gewicht van de sneeuw. De bloesem in de pruimenboom houdt zich ijzig stil. Met een temperatuur ’s nachts rond het vriespunt en hagelbuien in het verschiet besluiten we Drenthelaar terug naar de stalling te brengen met de belofte bij terugkomst van de lente alsnog erop uit te gaan.

Het familiebezoek in Noord-Holland waarmee we onze vakantie zouden beginnen laten we doorgaan. Een uurtje strand kunnen we er wel achteraan plakken. Dat was één van de wensen voor de vakantie, een strandwandeling maken. Na een heerlijke lunch gaan we naar Bloemendaal aan zee. Niet echt een gezellige plaats, maar strand en zee is er wel. Het uurtje korten we in de ijzige kou en dikke regenbui in tot 10 minuten. Gelukkig is het geen breed strand. We kijken met bewondering naar de surfers die door de golven ploegen. Lijkt me geen pretje, zelfs niet met de dikke wetsuits die ze aan hebben.

Als we over het strand lopen zien we een vader van twee peuters op en neer springen om warm te blijven, met zijn handen in zijn zakken en wollen muts op zijn hoofd. De peuters lijken nergens last van te hebben en maken met emmertjes mooie zandkastelen. Bij de vloedlijn zien we aangespoelde zeesterren en scheermesjes, met het schaaldier er nog in. Al gauw rillen we van de koude wind en lopen weer terug naar de kade. Vaders heeft zijn peuters inmiddels weten te overreden mee naar huis te gaan. De zandkastelen blijven eenzaam achter in de regen.

Nu een wandeling over het strand of door de duinen niet aanlokkelijk is, hebben we tijd voor een trip down memory lane. Manlief is opgegroeid in de buurt en laat zijn ouderlijk huis zien. We komen op allerlei plekjes van vroeger. Waar hij is geboren, waar ooit de lagere school zat, waar hij fietste en waar zijn bootje lag. Veel herkent hij nog precies. Sommige plekjes zijn zo veranderd dat hij het nauwelijks meer herkent. Gebieden die volledig kaal waren zijn nu volledig bebouwd. Klinkerweggetjes hebben plaatsgemaakt voor ruime tweebaanswegen. Stoplichten zijn vervangen door rotondes.

Door Spaarndam is een verrassing, zo’n schattig klein dorpje met weilanden ernaast. Krappe straatjes waar je achteruit moet als er een tegenligger komt. De molen staat er nog steeds. Dankzij de regen hebben we niet veel uitzicht en lijkt het net alsof de bebouwing ver weg is. En hier staat Hansje Brinker vereeuwigd, die jongen met zijn vinger in de dijk. Deze held van Haarlem was zoon van een sluiswachter die op een stormachtige dag een gaatje in de dijk ontdekt. Om te voorkomen dat de dijk doorbreekt stopt hij zijn vinger in het gat en beschermt zo de stad tegen de dreiging van de zee.

Het grappige van dit verhaal is dat het helemaal niet een Nederlandse mythe is. En de jongen in het oorspronkelijke verhaal geen naam heeft. Bij het beeld in Spaarndam staat ook geen naam genoemd. Het verhaal verscheen in een boek met de titel Hans Brinker, or the silver skates: a story of life in Holland. Geschreven in 1865 door de Amerikaanse Mary Mapes Dodge. Het boek speelt zich af in de winter en gaat over de arme jongen Hans Brinker die een schaatstocht maakt door Holland. In één van de hoofdstukken wordt het verhaal De held van Haarlem verteld van de jongen die met zijn vinger een gat in de dijk dicht waarmee hij een overstroming voorkomt. Juist dit verhaal wordt beroemd in Amerika, waar vanaf eind 19e eeuw een Holland Mania heerste. Daardoor is de naam Hansje Brinker vereenzelvigd met de sluiswachterszoon. De schrijfster gebruikte een Frans verhaal uit 1848 Le petit Éclusier (de kleine sluiswachter) van Eugénie Foa, waar de vinger niet in een dijk maar in een sluisdeur ging. Er waren diverse Engelse en Amerikaanse vertalingen van het verhaal voorafgaand aan het boek over Hans Brinker. Daarna volgden meerdere vertalingen, een gedicht en een verfilming.

In Nederland gingen Amerikaanse toeristen op zoek naar de locatie waar Hansje Brinker zijn vinger in de dijk zou hebben gestoken. De voorloper van de VVV liet daarom in 1950 het beeld maken en plaatsen in Spaarndam. Later volgde een beeld in Harlingen, ten behoeve van een film van Bert Haanstra. Ook in Scheveningen staat een beeld, maar dan tegen een ijzeren damwand.

In de Verenigde Staten is het verhaal symbool van de Nederlandse strijd tegen het water. De heroïek van het kleine jongetje tegen het woeste water spreekt de competitieve Amerikanen aan. Het kinderboek werd geschreven om een beeld te geven van het leven en de geschiedenis van Nederland. Bij de nuchtere Hollanders zelf is het veel minder bekend en is het idee dat je een gat in een dijk van zand en klei, verzadigd met water, met een vinger zou kunnen tegengehouden te bizar om zelfs als folklore te zien. Het is vooral voor de toeristen dat we in Madurodam het Hansje Brinkerspel kunnen spelen. En voor en door de toeristen dat we het beeld in Spaarndam hebben. Voor vandaag spelen wij even toerist in eigen land. Snel foto maken en rap weer de auto in. Ons kikkerlandje doet zijn naam eer aan met al die regen. Wij wachten nog wel even met kamperen.


Bronnen:

Rap, V. (2011, 16 juni). Hansje Brinker. ONH. https://onh.nl/verhaal/hansje-brinker
Visser, Y. (2019, 19 oktober). Hansje Brinker – Geïmporteerde Hollandse folklore. Historiek. https://historiek.net/hansje-brinker-verhaal-beeld/85618/

Eén gedachte over “ Lentesneeuw, het strand en een vinger in de dijk

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *