Ontdekken van de geschiedenis: de kennis die Perzië ons bracht

Ontdekken van de geschiedenis: de kennis die Perzië ons bracht

Leestijd: 5 minuten

Perzië. Morgen op 21 februari 2021 is het 100 jaar geleden dat Kozakken-generaal Reza Khan een staatsgreep pleegt in Perzië. Hij benoemt zichzelf tot sjah en geeft het land in 1935 de naam Iran. Tegenwoordig heeft Iran in de westerse wereld geen goede naam vanwege de politieke spanningen en schendingen van de mensenrechten. Er ligt echter een enorme geschiedenis en culturele rijkdom verscholen in het land. Veel van de moderne wetenschap kent zijn oorsprong in deze regio, waar wij nauwelijks iets over horen. Tijd voor een klein lesje geschiedenis.

Als Europeaan leren we vooral dat Europa het middelpunt van de wereld is. Al decennialang kijken we op naar de Verenigde Staten, wetende dat dit land is opgebouwd door geëmigreerde Europeanen. Wij in Europa hebben de geschiedenis, de echt oude monumenten en de wetenschap die begon bij de oude Grieken. Tenminste, dat is zoals we het leren op school. Het gaat dan over Socrates, Plato, Aristoteles en Archimedes. Maar dat duizenden jaren daarvoor al in Mesopotamië een getallenstelsel gebruikt werd dat de bron is van onze tijdsindeling van 60 minuten in een uur en 24 uur in een dag, heb ik nooit geleerd op school. Dat Babylonische astronomen rond 1800 voor Christus al zonsverduisteringen konden voorspellen lang voor Plato stelde dat de aarde rond is, krijgt weinig aandacht in de standaard geschiedenisboekjes. Ik kan mij niet herinneren ooit iets te hebben geleerd over de oud-Perzische wetenschappers, ondanks dat de wetenschap uit het Oosten in de Middeleeuwen ver voorliep op die van Europa. Over het Midden-Oosten leren we wel dat het oud is, dat de verhalen uit de bijbel zich daar grotendeels afspelen, maar daar blijft het zo’n beetje bij.

Perzië kent een van de oudst levende religieuze tradities ter wereld, het Zoroastrisme. Deze monotheïstische (één God) en dualistische (tegenstelling tussen goed en kwaad) religie werd gesticht door profeet Zarathustra rond 1000 voor Christus. In de hoogtijdagen van het Perzische Rijk is het Zoroastrisme de staatsgodsdienst. Vanaf de 7e eeuw veroveren Arabische legers het gebied en wordt de Islam de belangrijkste religie.

Tussen de 12e en 17e eeuw was het nog gebruikelijk voor wetenschappers om te verwijzen naar Arabische bronnen (Voogd, 2020). Daarna werd de belangrijke rol die de Arabische wetenschap heeft gespeeld in de ontwikkeling van de moderne wetenschap langzaam verkleind tot bijna vergetelheid. De oorsprong van deze kennis ligt in het Perzische rijk van de late oudheid. De Academie van Gondesjapoer was het wetenschappelijke centrum van Perzië, waar onder andere geneeskunde, filosofie en natuurwetenschappen werd bestudeerd vanuit zowel Perzische als Griekse en Indiase tradities. Deze academie vormde de inspiratie voor het Huis der Wijsheid dat in 750, na de verovering door de Arabieren, door de toenmalige kalief in Bagdad werd geopend. Het was een bibliotheek waar oude manuscripten vanuit het Perzisch, Sanskriet, Syrisch en Grieks werden gekopieerd en vertaald naar het Arabisch. Het Arabisch als voertaal maakte het delen van kennis over een groot gebied mogelijk. Arabische wetenschappers bouwden nieuwe inzichten op de basis van oude kennis uit Egypte, Griekenland, India en Perzië.

Bron: Khidiw Jam, H. (1969). Mohammad ebn-e Musa Khwarizmi, Tehran (Perzische vertaling).

Een van de belangrijkste Perzische wetenschappers uit het Huis der Wijsheid is Mohammad ibn Moesa Al-Khwarizmi, ook wel Kharazmi genoemd, uit het begin van de 9e eeuw. Hij introduceerde de algebra en bedacht het concept van algoritmes in de wiskunde. Al-Khwarizmi is de grondlegger van het gebruik van Arabische cijfers in de wiskunde en het gebruik van lineaire en kwadratische vergelijkingen om wiskundige problemen op te lossen. Ook in de geografie en astronomie leverde hij grote bijdragen.

Muhammad ibn Zakariyā Rāzī, ook wel al-Razi of Rhazes, was een geneeskundige uit eind 9e eeuw. Hij was alchemist, filosoof en is vooral bekend geworden als arts. Al-Razi beschreef ziekten en aandoeningen gedetailleerd in een encyclopedie, gebruikmakend van zowel vroegere bronnen als eigen observaties. Zijn medisch handboek, werd nog eeuwen lang overal in Europa gelezen. Hij was pionier op gebied van kindergeneeskunde, diabetes en legde als eerste verband tussen het ruiken aan rozen en zwelling van de slijmvliezen, wat nu hooikoorts genoemd wordt.

Abu Ali Sina, ook bekend als Ibn Sina of Avecenna leefde van 980 tot 1037. Hij was een wetenschapper op alle toen bekende gebieden. Zijn belangrijkste werk is “De canon van de geneeskunde”, dat een standaardwerk in Europa werd. Hierin schreef hij over het herkennen van besmettelijke ziekten en quarantaine als manier om verspreiding daarvan te voorkomen. De huidige coronatijd onderstreept het belang van die kennis meer dan ooit. Ibn Sina ging verder in op het belang van schoon water voor het voorkomen van ziekten en de interactie tussen psychologie en gezondheid. Daarnaast schreef hij filosofische verhandelingen en legde de negenproef uit, een manier om een berekening op fouten te controleren.

Pas aan het einde van de middeleeuwen kwam de wetenschappelijke ontwikkeling in de Arabische wereld tot stilstand. Tussen de 16e en 19e eeuw werden diverse Ottomaans-Perzische oorlogen gevoerd. De Ottomanen hadden minder interesse in de wetenschap. In dezelfde tijd was er in Europa juist steeds meer aandacht voor wetenschap en techniek. Eerst vooral gebaseerd op de kennis uit de klassieke oudheid, waar de Renaissance als wedergeboorte van gezien werd. Maar door de uitvinding van de boekdrukkunst kon kennis sneller verspreid worden en dat leidde mede tot de wetenschappelijke revolutie waar klassiek-religieuze ideeën plaatsmaakten voor de moderne wetenschap.

Meden en Perzen afgebeeld in Persepolis uit de 5e eeuw v.Chr.
Bron: Michiel Bontenbal, eigen werk, via https://nl.wikipedia.org/wiki/Perzische_Rijk

Nog steeds zijn de invloeden vanuit het oude Perzië terug te vinden in onze moderne wereld. Zo komt het woord ‘cijfer’ uit het Arabisch sifr, dat nul betekent. In de scheikunde gebruikte instrumenten als vijzels, stopflessen en trechters werden voor het eerst gebruikt door Arabische alchemisten. Zij waren ook degenen die uitvonden hoe munten geslagen konden worden uit puur goud en hoe je zeep kon bereiden. De uitdrukking “een wet van Meden en Perzen” (en niet “een wet van meten en persen” zoals ik het iemand hoorde verbasteren), komt uit de 8e eeuw voor Christus. De Perzen en de Meden werden overheerst door Assyrië en Babylonië. In de bijbel wordt later genoemd dat de koning een wet schriftelijk moest vastleggen in de wetten van Perzië en Medië, zodat het niet kon worden herroepen.

Terug naar 21 februari 1921, de dag van de staatsgreep door Reza Khan. Perzië werd in de Eerste Wereldoorlog verdedigd door Rusland en het Verenigd Koninkrijk, vooral vanwege de belangen in de oliegebieden. Reza Khan was in dienst van de door de Russen opgerichte Perzische Kozakkenbrigade en werd generaal. Na de staatsgreep roept hij zichzelf in 1925 uit tot sjah en verandert in 1935 de naam van het land in Iran, land van de Ariërs. Er wordt verregaande secularisatie doorgevoerd, scheiding van kerk en staat. De sharia worden vervangen door burgerlijke wetgeving en islamitische kleding en festiviteiten worden verboden. Tijdens WOII bemoeien Rusland en Verenigd Koninkrijk zich opnieuw met Iran, ditmaal om te voorkomen dat de sjah de kant van Hitler kiest. Reza Khan wordt verbannen en zijn zoon neemt de macht over. Die zet de modernisering van het land door, ten koste van traditionele Iraanse waarden. De kloof tussen de steden met een westerse leefstijl en het armoedige platteland wordt steeds groter. De sjah trekt meer macht naar zich toe en er is sprake van onderdrukking en schending van de mensenrechten. Dit leidt tot de Iraanse revolutie van 1979. Met steun van de Verenigde Staten komt ayatollah Khomeini aan de macht. Hij vormt het land om naar de huidige streng-religieuze islamitische republiek met strikte scheiding tussen de seksen.


Bronnen:

Hogendijk, J. P. (2019). Muhammad ibn Musa (Al-)Khwarizmi (or Kharazmi) (ca. 780-850 CE). jphogendijk.nl. http://www.jphogendijk.nl/khwarizmi.html
Iran Chamber Society. (z.d.). Iranian Personalities: Abu Ali Sina. iranchamber.com. http://www.iranchamber.com/personalities/asina/abu_ali_sina.php
Khidiw Jam, H. (1969). Mohammad ebn-e Musa Khwarizmi, Tehran (Perzische vertaling).
Shepherd, W. (1923). The Persian Empire, about 500 B.C. [illustratie]. https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Perserreich_500_v.Chr.jpg
U.S. National Library of Medicine. (2011, 15 december). Islamic Culture and the Medical Arts: Al-Razi, the Clinician.nlm.nih.gov. https://www.nlm.nih.gov/exhibition/islamic_medical/islamic_06.html
Voogd, F. (2020, 7 april). Wijsheid uit het Oosten. Historisch Nieuwsblad, 2019(7). https://www.historischnieuwsblad.nl/wijsheid-uit-het-oosten/ 
Wikipedia-bijdragers. (2020, 21 december). Perzische Rijk. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Perzische_Rijk

2 gedachten over “Ontdekken van de geschiedenis: de kennis die Perzië ons bracht

  1. Interessant is dit. Het laat ook zien dat het Westen zich nu superieur voelt ten aanzien van de rest van de wereld. Mensen worden nooit wijzer.

    1. Het is nooit te laat om te leren 😉 Voor mij was het een bevestiging hoe belangrijk het is een open blik te houden en niets zomaar aan te nemen…

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: