Hoe de Elzas ons hart (en maag) veroverde…

Hoe de Elzas ons hart (en maag) veroverde…

Leestijd: 6 minuten

Vakantieherinneringen. Frankrijk heeft vele mooie streken. Er is een enorme diversiteit in het grote land. Van de kliffen aan de westkust tot de bergen in het oosten. En van de uitgestrekte rivierlandschappen in het noorden tot de zuidelijke Méditerranée. Voor ons springt de Elzas er telkens uit. Misschien omdat we er vaker zijn geweest, zeker omdat we er goede herinneringen aan hebben. Het is een grensstreek met duidelijke Duitse invloeden, zowel in de taal als in het landschap. En ook in het eten vind je dit terug. En als het om eten gaat, zijn we er als de kippen bij.

De Elzas of Alsace voor de Franstaligen, heeft een roerige geschiedenis. Gelegen aan de Rijn die de natuurlijke grens vormt met wat nu Duitsland is. De naam Elzas is afkomstig van het Oudgermaanse ali-sazzo wat betekent ‘aan de andere kant wonenden’ (van de Rijn). Vanaf het begin van de geschiedschrijving staat het gewest afwisselend onder Germaans en Frankisch gezag. Vanaf de 8e eeuw tot in de 17e eeuw viel het onder het Duitse Rijk. Cultureel gezien behoort de Elzas tot het Rijnland. Aan het einde van de 17e eeuw viel na een oorlog de macht in Franse handen en werd de regio tweetalig. Na de Franse revolutie een eeuw later verfranste de burgerij steeds meer, terwijl de boeren hun Duitse dialecten bleven spreken. Het volkslied van Frankrijk, de Marseillaise, is in die tijd geboren in Strasbourg.

De Frans-Duitse oorlog eind 19e eeuw bracht de regio opnieuw in Duitse handen. Fransen werden verdreven uit het gebied. De wrok van de Fransen hierover zou aanleiding zijn geweest tot het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog. Hiermee kwam de provincie opnieuw onder Frans bewind. Dit keer werden Duitse Elzassers verdreven naar de andere kant van de Rijn. De bevolking sprak inmiddels nauwelijks Frans meer en bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog was het merendeel daardoor in eerste instantie opgelucht. De naziterreur maakte echter dat na de bevrijding veel Elzassers bewust kozen voor de Franse nationaliteit en cultuur. De Duitse dialecten stierven grotendeels uit. De keuze voor Strasbourg als zetel van de Raad van Europa en, samen met Brussel, van het Europees Parlement heeft bijgedragen aan de huidige vrede in de regio.

In mijn studententijd had ik een vriendin uit de Elzas die studeerde in Nederland. Via haar leerde ik deze streek kennen. In een kerstvakantie gingen we met drie vriendinnen oud & nieuw vieren bij haar familie in een klein dorpje onder Strasbourg. We gingen mee naar de repetitie van de plaatselijke harmonie. We gingen mee naar oma in het dorp, die hulpbehoevend was. We gingen mee vlees halen bij de mobiele slagerij die een keer per week het dorp aandeed. We gingen mee sleeën met de dorpskinderen over het steile dorpsstraatje dat vanwege de sneeuw afgesloten was voor verkeer. Onze studievriendin nam ons mee naar Strasbourg om traditionele tarte flambée te eten, een soort kruising tussen hartige taart en pizza met oorspronkelijk een laag room, ui en spek. Deze Flammkuchen kent tegenwoordig net zoveel soorten beleg als pizza’s of pannenkoeken. Zoals het hoort bestelden we een tarte flambée om te delen en bestelden daarna de volgende om uiteindelijk af te sluiten met een zoete versie als dessert. Op oudjaarsavond kregen we Choucroute garnie, een eeuwenoud streekrecept van zuurkool met veel vlees.

De moeder van mijn vriendin maakte elke dag een lichte dunne taart met vruchten en zette het op de keukentafel voor iedereen om te pakken wanneer je er zin in had. Mijn vriendin gaf me later het recept met een prachtig gallicisme (woord of zinswending gevormd naar het Frans) waar ik erg om moest lachen: “met de vinger mengen”.

Elzasser Opfelkøre van Marie-Eve

  1. Het deeg met de vinger mengen:
    500 gr. meel
    250 gr. boter
    2 ei
    40 gr. suiker
    zout
    bakpoeder
    0,5 glas water

2. Snijd appels in partjes of schijfjes en verdeel over het dun uitgerolde deeg in een taartvorm. Bak het op 200°C in de oven. Voeg na 20 minuten een pudding erover van:
1 ei
100 gr. suiker
100 gr. crème fraîche
kaneel

Het handgeschreven recept vermeldt niet hoe lang het in de oven moet. Ik verwacht nog eens 10 – 20 minuten, maar probeer het uit. Het deeg moet gaar zijn en de pudding stevig gestold.
Je kunt alle vruchten gebruiken, de familie gebruikte het beschikbare fruit uit de eigen boomgaard. Bij pruimen wordt geen pudding toegevoegd.

De eerste vakantie met wederhelft jaren later ging naar de Elzas. We bezochten vriendin en familie en reden de Route des Vins d’Alsace richting Colmar. De Elzas staat bekend om zijn witte wijnen, zoals de Riesling. We reden door schattige dorpjes met kleurige vakwerkhuizen, picknickten bij kleine parkjes met een baguette en brie. We bezochten het prachtig hooggelegen kasteel Haut-Kœnigsbourg en hadden een fantastische vakantie.

Als je vanuit Drenthe richting het zuiden reist is het bijna onvermijdelijk om de Elzas aan te doen. Onze eerste campertrip met de kinderen ging dan ook opnieuw richting Strasbourg. We landden op camping Ferme des Tuileries in Rhinau, een klein dorpje aan de Rijn tussen Strasbourg en Colmar. Een boerenfamilie die naast de boerderij een camping runt. We ploften neer bij het water met een boek en zagen de kinderen de hele dag van de waterglijbaan afgaan en weer omhoogklimmen, gillend van plezier. ’s Ochtends kochten we croissantjes bij de plaatselijke bakker. ’s Middags dronken we verse appelsap van de boerderij.  ’s Avonds lieten we ons het douchegebouw uitjagen door de Franse spraakwaterval van oma, die om klokslag 22 uur de boel afsloot.

Een paar jaar geleden maakten we een roadtrip door België, Frankrijk en Luxembourg en gingen opnieuw naar deze camping. Er was weinig veranderd. De bakker had nog steeds de lekkere croissantjes. De oude boer verkocht nog steeds flessen verse appelsap. Oma sloot nog steeds onverbiddelijk om 22 uur de douches, al klonk haar stem iets krakeriger. In de middag fietsten we naar het buurdorp om tarte flambée te eten. Fransen eten warm tussen-de-middag en dat is dan ook het beste moment om uit eten te gaan. Met de kinderen bezochten we opnieuw kasteel Haut-Kœnigsbourg en vergaapten ons aan het uitzicht.

Daar kwam ik een kookboekje tegen met Elzasser recepten en kon dit natuurlijk niet laten liggen. Ik kocht ik een speciale handgemaakte terrine. Eenmaal thuis gingen we aan de slag en maakten Baeckeoffe. Wil je vakantieherinneringen ophalen, je even wanen in de Elzas, dan is dit de manier. Het is een slowcooking recept met flink wat varkensvlees en een fles Riesling. De traditionele Elzasser keuken is stevige kost en houdt weinig rekening met vegetariërs.

Baeckeoffe

Voor 8 personen
Bereidingstijd: marineren 24 uur, bereiding 40 minuten, bakken 2,5 – 4 uur
Ingrediënten:
1 kg varkensschouder
1 varkenspoot
500 schapenvlees
0,5 liter runderbouillon
1 fles Riesling
250 gr. ui, gesnipperd
2 tenen knoflook
1 bouquet garni
1 kg. aardappels
2 wortels
50 gr. boter
200 gr. brooddeeg
zout, peper

  1. Verwarm de oven voor op 170°C.
  2. Snijd het vlees in stukjes en marineer ze 24 uur in 200 ml. van de wijn, de ui, knoflook, zout, peper en de bouquet garni (of strooi kruiden erover als peterselie, tijm, rozemarijn, salie en dragon).
  3. Snijd de aardappels en wortels in dunne plakjes.
  1. Vet de terrine en de deksel in met boter.
  2. Maak lagen van ui, aardappel, vlees, wortel en nog een laag aardappel en ui. Giet de rest van de wijn en de marinade over het geheel.
  1. Doe de deksel op de terrine en plaats het brooddeeg zorgvuldig langs de rand, zodat de schaal hermetisch is afgesloten.
  2. Bak in de oven 2,5 – 4 uur, afhankelijk van het gebruikte vlees.

Bon appetit!


Bronnen:

Dekker, A. (2020, 7 april). Grensland in het hart van Europa: Elzas-Lotharingen als speelbal van Frankrijk en Duitsland. Historisch Nieuwsblad. https://www.historischnieuwsblad.nl/elzas-lotharingen-grensland-in-het-hart-van-europa/
Kuijk, L. (2010, 6 maart). Franse stad met een Duitse slag. Trouw. https://www.trouw.nl/nieuws/franse-stad-met-een-duitse-slag~bb8ac89d/?referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com%2F
Wikipedia-bijdragers. (2021, 17 januari). Elzas. Wikipedia. https://nl.wikipedia.org/wiki/Elzas
Zipper, E. (2014). Best Alsatian recipes (version anglaise). SAEP.

3 gedachten over “Hoe de Elzas ons hart (en maag) veroverde…

  1. Bedankt voor deze virtuele reis door een voor mij nog onbekende streek 😉

    Flammkuche ken ik wel en dat vind ik héérlijk! Net als de Vin d’alsace, lekker bij asperges.
    In Hongarije wordt veel Langós gegeten, een soort platgeslagen oliebol, ook lekker 😉

    1. Oh dat zal ik eens proberen, ik ken het niet. Wel de ongelooflijke smaak van verse paprika’s en tomaten in zomers Hongarije, dat vergeet ik nooit weer!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *