Hoe we januari kunnen verwarmen (spoiler: koekjes bakken!)

Hoe we januari kunnen verwarmen (spoiler: koekjes bakken!)

Leestijd: 6 minuten

Gember. In het winterseizoen zijn warme smaken heerlijk. Kaneel, cacao, speculaas en gember. Het is niet voor niets dat in Glühwein kaneel en kruidnagel zit en dat rond de Kerst in Engeland gingerbreadhouses populair zijn. Ik ben gek op gember. Ik bak liever gemberbrood dan krentenbrood. Ik gooi in mijn wittebroodmix dan gewoon een flinke lading bakgember uit een potje. Als het brood dan gebakken is en nog een beetje warm, smeer ik er een laagje boter op, dat gelijk erin wegsmelt. En dan een beetje suiker erover strooien. Echt comfortfood voor de grauwe dagen van januari.

In het weekend probeer ik tijd te vinden om wat te bakken. Ik vind het lekker om wat voorraad in de vriezer te hebben, zodat ik doordeweeks tussendoor een lekkere snack voor ontbijt of lunch kan pakken. Deze snacks wil ik dan wel zoveel mogelijk verantwoord. Dan maak ik miniquiches, of volkoren en suikervrije muffins, burrito’s met roerei en bonen of havermoutwafels.

Maar soms heb ik gewoon zin in echte zoetigheid. Een makkelijk en snel succesrecept is dat van gemberkoekjes. Echte zoete winterkoekjes. Of koeken, want ik maak ze meestal redelijk groot. En het leuke is dat je de ongebakken koekjes in de vriezer en paar maanden kunt bewaren. Als je dan een keer ineens zin hebt in koekjes, zijn ze uit de vriezer binnen een kwartiertje klaar. Of je geeft ze cadeau in een mooie pot.

Het is ook leuk om samen met kinderen te maken. Met kleine kinderen zal het een lekker geklieder worden, waarbij een deel van het deeg voor het bakken al opgegeten is. Met grote kinderen zal het een lekker geklieder worden, waarbij een deel van het deeg voor het bakken al opgegeten is 😉.

Winterse gemberkoekjes
24-30 koekjes
bereidingstijd: ca. 30 minuten
baktijd: ca. 10 minuten

  • 250 gram bloem
  • 1 zakje bakpoeder
  • ½ theelepel zout
  • 1 eetlepel gemberpoeder
  • 2 theelepels kaneel
  • 1 theelepel kardamom
  • 175 gram zachte boter
  • 50 gram suiker
  • 100 gram donkere basterdsuiker
  • 1 ei
  • 100 gram stroop
  • scheutje gembersiroop
  • 100 gram suiker (om de balletjes in te rollen)

1. Verwarm de oven voor op 175°C. Bekleed een grote bakplaat of twee kleine met bakpapier.
2. Meng in een kom bloem, bakpoeder, suiker, zout en specerijen.

3. Mix in een andere kom de boter met de suiker tot een lichte romige massa. Voeg het ei en de stroop toe met de gembersiroop en klop goed door elkaar.

4. Voeg het mengsel toe aan de bloem en roer tot alles goed vermengd is tot een plakkerig en zacht deeg.

5. Doe de suiker in een diep bord. Maak nu voorzichtig balletjes van het deeg met je vingers (het hoeft niet perfect rond!) en rol ze licht door de suiker. Leg ze op de bakplaat met wat ruimte ertussen.

6. Verdeel de balletjes die je direct wilt bakken over je bakplaat.

7. Leg dan bakpapier op een kleine bakplaat of plastic dienblad en verdeel daar de balletjes over die je wilt invriezen voor de volgende keer. Druk alles plat tot koekjes. Ze mogen ongeveer 2,5 mm dun zijn.

8. Bak de koekjes in de oven in ongeveer 10 minuten tot ze iets bruiner geworden zijn. Niet te lang, het is lekker als de koekjes een beetje ‘chewy’ zijn in het midden. Hou je juist van brosse koekjes, dan kun je ze twee minuten langer bakken.

9. De plaat of het dienblad met de ‘bewaar’koekjes laat je in de vriezer in een paar uur hard worden. Daarna kun je ze in een bakje of zakje ongeveer drie maanden in de vriezer bewaren. Leg bakpapier tussen alle koekjes om te voorkomen dat ze aan elkaar vriezen.

De bevroren koekjes doen het ook goed als cadeautje in een grote pot met vrolijke strik eromheen. Maak er dan een kaartje aan met de aanwijzingen voor het bakken. Vanuit de vriezer zijn ze in 12-14 minuten gaar.

In de gemberkoekjes gaat gemberpoeder en gembersiroop. Gemberpoeder wordt ook in de Indonesische keuken veel gebruikt, daar heet het djahe. Voor het bakken is de zoete gekonfijte gember in siroop geschikt. Verse gember gebruik ik in Indiase gerechten, of om gemberthee te maken. Bij sushi hoort zure ingelegde gember. Dan heb je nog de gekonfijte gember die je als snoepjes kunt eten. En niet te vergeten gemberbier, wat ik op de één of andere manier altijd met sprookjes en avonturenfilms associeer. Het is een heel veelzijdige smaakmaker en past bij zowel zoete als hartige gerechten.

Maar naast het geven van smaak wordt gember ook al eeuwenlang medicinale krachten toegekend. In de middeleeuwen dacht men dat gember hielp bij kwalen als slechte spijsvertering, aambeien, astma en leverklachten. Eeuwen eerder in de Oudheid wordt de gemberwortel bekend bij de Grieken en Romeinen vanuit Eritrea en Arabische landen. Het zou helpen tegen grauwe staar en was een ingrediënt in tegengiffen. De Romeinen gebruikten gember en kardamom naast peper en Mediterraanse kruiden nog voordat ze suiker kenden (Arnold, 2015).

Het verwarmende effect van gember komt zelfs terug in Shakespeares Henry V waar in een dialoog wordt uitgesproken: “He’s of the color of the nutmeg. And of the heat of the ginger.” (Shakespeare, 1599). De verwarmende en helende werking bij spijsverteringsklachten zie je door de eeuwen heen terugkomen. Tegenwoordig wordt hiervoor wel gemberolie gebruikt. Het kan helpen tegen misselijkheid en zou bloeddrukverlagend werken, de keel verzachten bij keelpijn en zelfs het libido schijnt een oppepper te krijgen van gember. Gemberolie kun je ook gebruiken als massageolie (verwarmend) en als badolie of aromatherapie.

Het Voedingscentrum meldt dat er veel onduidelijk is over het effect van gember op de gezondheid. Er is veel onderzoek naar gedaan, maar de effecten zijn niet wetenschappelijk aangetoond. Verse gemberwortel, gemberthee, gemberpoeder en ingelegde gember staan wel in de Schijf van Vijf en passen binnen een gezonde voeding. De bakgember vanzelfsprekend niet vanwege de suiker (Voedingscentrum, z.d.).

In Nederland is de exotische specerij in ieder geval al in de 16e eeuw bekend. In het eerste gedrukte Nederlandse kookboek, daterend uit 1514, staat gember(poeder) geregeld tussen de ingrediënten van de overwegend middeleeuwse recepten. Een notabel boecxken van cokeryen is gemaakt voor de rijken van die tijd. Het veelvuldig gebruik van specerijen ‘uit de Oost’ was vermoedelijk vooral een statussymbool, gezien de peperdure kosten hiervan (Jansen-Sieben & Molen-Willebrands, 1994, p. 11). Eén van de recepten is zo geweldig beschreven dat ik het jullie niet wil onthouden. Het is het recept voor gekonfijte gember. Misschien probeer ik het een keer uit, hoewel ik twijfel over het regenwater…

Om gruenen ghimber te maken

Men sal nemen groote schoon [mooie] clauwen van ghimbere [gemberwortel] die cort* [mals] es ende scellense. Dan sal mense doersteken met eenen scerpen pointe van eenen messe. Dan sal mense sieden [koken] in water, totdat dat watere duer hair lijf gheloopen es [totdat ze geheel doortrokken zijn van water]. Dan sal mense uut doin [eruit halen] en legghense op een tafele ende perssen dat water uute ende leggense twee daghen in honichwatere ofte in sirop te weycke (dat es honich met water opghesoden ende gescuimt) ende deckent [dek het af] ende doent dan in een verglaest vat ende settent alsoe wech. Ende eest dat den ghimber aldus niet weeck genoech en wort, so giet daerop reghenwater ende setse acht daghen in de sonne. Dan sal men eenen put maken in eenen kelder, in die eerde oft in ander vochtighe steden [plaatsen] ende doen dan daerinne sout dat vochtich es ende doet die clauwen datse deen dandere niet en ghenaken [zodat ze elkaar niet aanraken]. Ende ghietere dan vijf ofte ses werven [keer] des daechs scoon water op tot vyer daghen toe ende totdat si weeck worden. Ende dan gheleyt in honich.

(Jansen-Sieben & Molen-Willebrands, 1994, p. 68)

Bronnen:

Arnold, M. J. H. (2015, oktober). ‘Dat smaakt naar meer!’ Over het gebruik van zeven specerijen in drie middeleeuwse kookboeken.
https://studenttheses.universiteitleiden.nl/access/item%3A2610572/view
de Redactie, boekverzorgers (Red.). (2014). Koken en bakken in een weckpot (Nederlandse editie). Icob, Alphen aan den Rijn.
Jansen-Sieben, R., & Molen-Willebrands, M. (1994). Een notabel boecxken van cokeryen: het eerste gedrukte Nederlandstalige kookboek circa 1514 uitgegeven te Brussel door Thomas Vander Noot. De Kan.
https://www.dbnl.org/tekst/_not001nota01_01/colofon.php
Shakespeare, W. (1599). Henry V, Act 3 Scene 7 [Toneelstuk]. In
https://www.sparknotes.com/nofear/shakespeare/henryv/page_134/.
Voedingscentrum. (z.d.). Is gember gezond? Geraadpleegd op 8 januari 2021, van https://www.voedingscentrum.nl/nl/service/vraag-en-antwoord/gezonde-voeding-en-voedingsstoffen/is-gember-gezond-.aspx

Eén gedachte over “ Hoe we januari kunnen verwarmen (spoiler: koekjes bakken!)

  1. Mijn voorkeur voor gember zit vooral in hartige gerechten. Ik zie in de Chinese keuken het gebruik van (meestal verse gember, zo uit de tuin) samen gaan met knoflook. Of beide in plakjes of beide fijngehakt. Hoewel een tropische plant, bestaat de mogelijkheid om het ook in ons land te telen. Zeker als je een kas hebt. Ikzelf vind verse gember het lekkerst maar de poeder is, in combinatie met andere (poeder)kruiden goed te doen.
    Leuke aflevering, Anya!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *