Fietsen door een Limburgse mergelgrot, maar het is geen grot en geen mergel…

Fietsen door een Limburgse mergelgrot, maar het is geen grot en geen mergel…

Leestijd: 4 minuten

Mergelland. Zuid-Limburg staat bekend als het Mergelland. Onder het heuvellandschap vind je het krijtgesteente, kalksteen ontstaan in het Krijt-tijdperk zo’n 70 miljoen jaar geleden. Door het uit elkaar drijven van de continenten ontstonden ondiepe zeeën. Een van die zeeën is de Krijtzee, die Noordwest-Europa bedekte. Een tropische zee vanwege de vele actieve vulkanen op het continent. In de warme Krijtzee leefden grote hoeveelheden minuscule algen met een kalkschaaltje als uitwendig skelet. Deze kalkschaaltjes zonken naar de bodem en vormden het sediment dat na miljoenen jaren samenpersen in krijtgesteente veranderde.

Mergel in geologische zin bestaat uit een mix van klei en kalk. In Zuid-Limburg bestaat het krijtgesteente vrijwel geheel uit kalk en is geen mergel. Dat in dit gebied het gesteente bekend staat als mergel heeft waarschijnlijk te maken met de Romeinen, die alle niet-verharde kalkhoudende sedimenten marga noemden naar het oorspronkelijke Keltische woord voor kalkhoudende grond. Al in de Romeinse tijd werd de krijtsteen gebruikt om te bouwen.

hele schelpen in de mergel

Vanaf de middeleeuwen werd in het Limburgse mergelland het zachte gesteente ondergronds gewonnen, waarna de uitgebreide gangenstelsels zijn ontstaan. De laag kalksteen is ongeveer 30 tot 90 meter dik. Het onderste deel bevat keihard vuursteen, in die tijd niet geschikt om te delven en te bewerken. Het bovenste deel bevat minder samengeperst sediment, te zien aan de hele schelpen en fossielen in het steen. Daardoor is het steen minder compact en daarmee niet geschikt voor de bouw. Enkel de middenlaag van enkele meters is bruikbaar voor het bouwen van kloosters, kerken of kastelen. Er zijn veel gebouwen in de typische lichtgele steen te vinden in Valkenburg, Maastricht, Heerlen en omliggende dorpjes. De St. Janskerk in Maastricht (zie foto in de header) is een mooi voorbeeld van de mix van mergel en ander steen. Vanwege de poreusheid van de mergel werd de toren in de middeleeuwen rood geverfd met ijzerertshoudende verf.

fietsroute Sibbergroeve

Een bezoek aan een mergelgroeve, of mergelgrot zoals ze in de volksmond heten, mag niet ontbreken als je in Zuid-Limburg bent. Na een tip van een collega kiezen wij voor grotbiken, een tour door oude mijngangen op de fiets. ASP Adventure biedt de activiteit aan, volledig binnen de geldende coronamaatregelen. In de Sibbergroeve in de gemeente Valkenburg ga je op mountainbikes zonder ketting onder leiding van een gids het gangenstelsel door. Onderweg leer je over het ontstaan van de groeve, de wijze van delven van de mergelblokken en de betekenis van oude tekens aan de wand.

zwarte plek van olielampje

Zwarte plekken op het plafond geven aan waar olielampjes hingen tijdens het werken. Het ‘feestje’ is de plek waar in 1962 een tekening is gemaakt van feestende en drinkende mensen. Groeven in de wanden tonen waar de as van de wielen van paard-en-wagen langs schuurde bij het vervoeren van de uitgebroken blokken. De poreusheid van de kalksteen is duidelijk zichtbaar wanneer er water overheen gegoten wordt. Binnen een seconde is het water in de muur getrokken. De grote luchtvochtigheid in de mijn houdt deze werking in stand. Zodra de steen aan de oppervlakte komt, zal deze uitharden en beter weersbestendig zijn.

Vooraf krijgen we uitleg over wat we moeten doen mocht de gids wat overkomen. Een noodkaart in zijn rugzak wijst de weg naar een speciale noodtelefoon waarmee we dan hulp kunnen inschakelen. We krijgen vragen over eventuele ziektes of aandoeningen. Als we de groep kwijtraken moeten we blijven wachten tot de gids ons weer gevonden heeft. Ik begin me af te vragen in welk avontuur ik me heb gestort, maar we springen al op de fiets en gaan op pad.

Het blijkt erg mee te vallen. Op 40 meter diepte is er een constante temperatuur van 12°C, de winterjassen kunnen we uitlaten. Het fietsen zelf is goed te doen, mits je op tijd luistert als de gids ‘bukken’ roept. Sommige stukjes zijn erg laag en ik hoor regelmatig een helm langs het plafond schrapen van de lange jongens achter mij.

Omdat we met een klein groepje van zes zijn, neemt de gids de tijd wat extra’s te vertellen en te laten zien. Zo leidt hij ons naar de oorspronkelijke ingang van de mijn, midden in het dorpje Sibbe. Deze wordt nog steeds gebruikt door het enige mijnwerkersbedrijf dat nog actief mergel wint, vooral ten behoeve van restauratie van oude gebouwen. De kleine hoogteverschillen en de soms smalle doorgangetjes maken de tour spannend, zonder dat je claustrofobisch raakt. Af en toe vliegt iemand bijna de bocht uit, maar we maken geen brokken. Het pittigste stukje is de klim terug omhoog de lange wenteltrap op, 163 treden. Hijgend en puffend komen we boven, nagenietend van de tocht.


Bronnen:

ASP Adventure – Grotbiken. (2020, 19 november). ASP Adventure. https://www.aspadventure.nl/boeken-individueel-of-kleine-groepen/grotbiken
De ruine en de stadswallen. (z.d.). mergelrouwet.nl. Geraadpleegd op 26 november 2020, van https://www.mergelrouwet.nl/index.php/mergel-geschiedenissen/30-de-ruine-en-de-stadswallen
Diederen, J. (2019, 3 februari). Sjaapsteek en sjpiénsjtuk in de Sibbergroeve. Sibbergroeve.nl. http://www.sibbergroeve.nl/
Engelen-Sittard, F. H. G. (1974). 2500 jaar winning van kalksteen in Zuid-Limburg. Natuurtijdschriften. http://natuurtijdschriften.nl/download?type=document;docid=405042
Monument. (z.d.). Sint Janskerk Maastricht. Geraadpleegd op 26 november 2020, van http://www.stjanskerkmaastricht.nl/monument/
de Vries, J. (1974). Mergel. In Nederlands Etymologisch Woordenboek. Brill. http://www.etymologiebank.nl/trefwoord/mergel
Zuid-Limburg: land van mergelsteen en grotten. (z.d.). visitzuid-limburg.nl. Geraadpleegd op 26 november 2020, van https://www.visitzuidlimburg.nl/te-doen-in-zuid-limburg/mergel-grotten/

4 gedachten over “Fietsen door een Limburgse mergelgrot, maar het is geen grot en geen mergel…

Laat een antwoord achter aan Ien Antwoord annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: