Griezelige hapjes om boze geesten af te weren op deze Keltische oudejaarsavond

Griezelige hapjes om boze geesten af te weren op deze Keltische oudejaarsavond

Leestijd: 5 minuten

Halloween. Vandaag is de laatste dag van oktober. Het Keltische oudjaar. Vanaf morgen begint een nieuw jaar vol nieuwe kansen. Samhain is nieuwjaar in het Gaelic. Dit einde van de zomer wordt nog steeds gevierd in Ierland. De goddelijke en materiële werelden komen op deze oudejaarsnacht het dichtste bij elkaar, waardoor de doden kunnen oversteken naar de wereld van de levenden. Op de eerste dag van het nieuwe jaar zouden de geesten van de doden proberen bezit te nemen van een levend lichaam. Om boze geesten af te weren werden door de Kelten maskers gedragen. Door eruit te zien als iemand die is opgestaan uit de dood, hoopten de Kelten met rust gelaten te worden door de geesten. Het is niet zeker, maar velen zijn ervan overtuigd dat Samhain de oorsprong is van Halloween.

Duivelseitjes met avocado en spinneneieren met olijf

Zoals met alle tradities en culturele gewoonten vermengde in de loop der tijd de oorspronkelijke traditie zich met andere betekenissen. De Romeinen brachten de viering van de oogst rond deze tijd van het jaar mee. Zij offerden noten en fruit aan de goden. En zij eerden de doden, dat aansloot bij het geloof van het rijzen van de geesten van overledenen. In de 10e eeuw voegden de Christenen daar Allerheiligen op 1 november en Allerzielen op 2 november aan toe. Op Allerheiligen wordt de nagedachtenis aan de heiligen en martelaren gevierd die geen eigen feestdag hebben. Allerzielen de volgende dag is voor de herdenking van alle overige doden en staat in het teken van bidden voor de zielen die nog niet in de hemel zijn.

knekelmandje (brooddeeg) en grafzerkensalade

In de middeleeuwen was er de overtuiging dat op deze dagen de doden uit het vagevuur gaan spoken op aarde. Deze feestdag is een typerend voorbeeld van hoe de Rooms-Katholieke kerk bij voorkeur aansloot bij de bestaande heidense feesten om een traditie in hun straatje te laten passen. En met succes, want Allerheiligen is in veel landen nog steeds een nationale feestdag. In Latijns-Amerika wordt de Dag van de Doden op deze dagen gevierd. Ook hier sloot de kerk aan bij de gewoonten van de oorspronkelijke indianenvolkeren om hun voorouders te vereren door rituelen uit te voeren die wedergeboorte symboliseerden. De dagen staan in het teken van sterfelijkheid, dood en het laatste oordeel.

Jack-o’lanterns tortilla’s met tomatensaus

De Ieren namen de traditie mee naar Amerika vanaf de 19e eeuw. All Hallows’ eve, ‘allerheiligenavond’, was eerst vooral een feest voor volwassenen om ongestraft uit de band te springen door verkleed te zijn. De brandende rapen of bieten werden in Amerika uitgeholde pompoenen met een uitgesneden gezicht, de Jack-o’lantern. Het werd een avond waarop jongeren de kans zagen kattenkwaad (tricks) uit te halen. De traditie verbasterde naar een kinderfeest, waarbij de bedoeling is de kinderen een beetje bang te maken voordat ze wat lekkers krijgen, het bekende trick or treat. Pas de laatste 50 jaar groeit Halloween weer uit naar een feest voor volwassenen, met Halloween-parties, grote verkleedpartijen en een commercieel hoogtepunt voor de detailhandel.

monsterlijke aardappeltjes

In de Protestantse kerk is veel weerstand tegen het feest. Vanaf de 16e eeuw werd het al verboden, omdat de nadruk op geesten en griezelen gezien wordt als flirten met de doden en de duivel. De kerk heeft niet kunnen voorkomen dat het feest gevierd bleef worden ook, of misschien juist, zonder de christelijke gebruiken. Ook nu nog ziet de kerk het als een occult feest, ingegeven door een duistere macht en zeker geen onschuldig griezelfeestje (Hoeven, 2020).

Eten speelt een belangrijke rol bij Halloween. Geesten worden aangetrokken door voedsel was de overtuiging van de Kelten. Zij zetten daarom voedsel neer bij de graven, om de slechte geesten op het kerkhof te houden. Het gebruik van pompoenen in Amerika had naast het dienen als lantaarn – vuur verjaagt geesten – als doel de doden zonder hoofd te verwarren. Die wilden een levende onthoofden om het hoofd voor zichzelf te gebruiken. Het lijkt erop dat dit één van de vroege griezelverhalen is die Ierse immigranten elkaar vertelden.

appelmonsters met aardbei en zonnebloempitten

In het middeleeuwse Ierland gingen Christenen de deuren langs verkleed in lompen en bedelend om zielencake of zielenkoekjes. Dit moest de Keltische gewoonte voedsel op de begraafplaatsen achter te laten vervangen. Als tegenprestatie voor het brood met krenten baden de bedelaars voor de overleden familie van de gulle gever. Deze zielen kwamen zo sneller in de hemel. Het is niet duidelijk of de gewoonte langs de deuren te gaan werkelijk met Allerheiligen te maken had, of dat het een link heeft met de Ierse toneelstukken waarbij acteurs huis aan huis hun kunsten vertoonden. Weer anderen denken dat deze oorspronkelijke trick-or-treat-tochten van St. Maarten afstammen, dat vroeger op 1 november werd gevierd. Ook hier gingen voorheen bedelaars en later kinderen langs de deuren om eten en snoep op te halen.

mummies van knakworst met bladerdeeg

In de tegenwoordige tijd hebben we overvloed aan eten. Zelfs voor sommige kinderen is het ‘gedoe’ om langs de deuren te gaan, terwijl er thuis dagelijks snoep voorhanden is. De commercie ziet echter haar kans schoon de traditie uit te melken en iedereen het idee te geven dat je mee moet doen en het nóg beter en nóg meer te doen dan een ander en het jaar ervoor. Het is een kunst uit die bewijsdrang te blijven, zeker als je in Amerika woont waar alles draait om groot, groter, grootst.

Als je houdt van koken en een keer wat anders wilt doen dan anders, dan kan het ook grappig zijn eten eruit te laten zien als iets engs. Spelen met eten is leuk. Gewoon om ermee bezig te zijn, iets creatiefs te maken. En wie weet jaag je nog wat boze geesten ermee weg. Op internet zijn allerlei recepten te vinden, van zoet tot hartig en van simpel tot enorm ingewikkeld. Ik hou van simpel en maakte vorig jaar met mijn dochter deze hapjes. Je hebt drie keer lol, bij het verzinnen, bij het maken en bij het opeten ervan.

Ik wens iedereen een gelukkig nieuwjaar, zonder boze geesten en met respect voor onze voorouders.


Bronnen:

Hoeven, J. (2020, 30 oktober). Ds. Brugge: Halloween geen onschuldige flirt met de dood. RD.nl. https://www.rd.nl/kerk-religie/ds-brugge-halloween-geen-onschuldige-flirt-met-de-dood-1.1708728
Meertens Instituut. (z.d.). Halloween. meertens.knaw.nl. Geraadpleegd 31 oktober 2020, van https://www.meertens.knaw.nl/meertensnet/wdb.php?sel=79970
Nafzger, Y. (2017, 31 oktober). De lugubere geschiedenis van Halloween. Check dit FF. https://www.checkditff.nl/achtergrond/de-lugubere-geschiedenis-van-halloween/
Roslev, T. (z.d.). Waar komt Halloween vandaan? historianet.nl. Geraadpleegd 31 oktober 2020, van https://historianet.nl/maatschappij/geschiedenis-van-amerika/waar-komt-halloween-vandaan

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *