Als je inspiratie zoekt voor een Ierse avond

Als je inspiratie zoekt voor een Ierse avond

Leestijd: 7 minuten

Koken. Elk jaar kook ik met een vriendin een keer samen bij mijn moeder. Moeders is van het zelf maken, zit vol ouderwetse recepten inclusief anekdotes en zo leren we wat af. De dag heeft altijd een thema. Zo hebben we een keer van alles gedroogd en zelf kruidenmengsels gemaakt. Een andere keer maakten we zelf mosterd en ketchup. Afgelopen jaar was voorbereiding voor het kerstdiner het thema, zoals mincemeat (zoete vulling voor kerstkoekjes), kerststol en boerenpâté. Voor de lunch of het avondeten kookt mijn moeder dan voor ons. Altijd erg gezellig, lekker eten en met een krat vol weer naar huis.

Dit jaar besloten we een keer voor mijn ouders te koken. We zouden dat in mei doen, maar corona gooide roet in het eten. Van uitstel komt geen afstel en nu er weer iets meer mogelijk is, hebben we het diner alsnog gepland afgelopen weekend. Het thema bedenken veroorzaakte wat keuzestress, want er is zoveel lekkers te maken. Uiteindelijk kwamen we op Iers koken. Eenvoudige kost, maar met goede ingrediënten ontzettend smaakvol. Met dank aan Yvette van Boven voor haar heerlijke recepten uit haar kookboek Home Sweet Home. Je raakt in de stemming door de prachtige foto’s in het kookboek en als je eens in Ierland geweest bent, krijg je acuut heimwee. Je bent gewaarschuwd.

Omdat vriendin en ik onszelf kennen, remden we elkaar af en schrapten ongeveer de helft van de bedachte recepten. We wilden wel variatie en deelden recepten die overbleven door de helft, om meerdere kleine porties te serveren. Voorbereiding is het halve werk. De dag voor het diner gingen we als een speer. De dag erop sloeg de chaos toe. Goed lezen en onthouden dat je de hoeveelheden gehalveerd hebt blijkt een uitdaging. Tip: als er staat dat het gerecht in de oven in een braadslede met kokend water moet, doe het dan niet met koud water…

Bij Iers eten denk je al gauw aan aardappels, wortels, kool en lamsvlees. Dit laatste staat veelvuldig op het menu, hoewel de opbrengst van wol lange tijd belangrijker was dan het eten van vlees. Tegenwoordig is de Ierse keuken veelzijdig, maar deze ingrediënten vormen nog steeds de basis. Dit heeft alles te maken met het klimaat en de roerige geschiedenis van het eiland. Al vanaf eind 12e eeuw namen de Britten bezit van Ierland. De protestantse koningen heersten over de katholieke bevolking, die in armoedige omstandigheden leefde tot in de 20e eeuw. De Britse elite bezat de grond en liet graan verbouwen voor de export naar Engeland (Geschiedenis, 2016). De Ierse landarbeiders teelden voor eigen gebruik vooral aardappels, sinds ontdekkingsreizigers deze meenamen vanuit Zuid-Amerika in de 16e eeuw. In het milde klimaat groeien aardappels goed. Aardappel werd het hoofdvoedsel van de overwegend arme Ieren. Er zijn ontelbaar verrassende aardappelrecepten in de Ierse keuken, bijvoorbeeld boxty (een soort aardappelpannenkoekje) of potato cakes. Ook in het brood werd aardappel gemengd om het brood luchtig en zacht te maken, zoals in de potato farls die als ontbijt worden gegeten.  

De volledige afhankelijkheid van de aardappel voor de voedselvoorziening had een keerzijde. In 1845 mislukte de aardappeloogst door een aardappelziekte. Dit had grote gevolgen voor de bevolking. De grote hongersnood brak uit. Deze Great Famine duurde tot 1849, omdat jaar op jaar de aardappeloogst mislukte. De Britten toonden zich wreed door pachtopbrengsten te blijven opeisen en graan te blijven exporteren naar Engeland. Naar schatting één tot anderhalf miljoen Ieren vond de dood en nog eens anderhalf miljoen emigreerde om de barre omstandigheden te ontvluchten (Geschiedenis, 2016).

Wij kozen voor een aardappelsoep voor ons menu, met venkel en prei. Een stevige soep, die door de venkel in de zomer past. Bij de soep serveerden we gemarineerde kaasjes en Iers soda bread. Dit brood toont de creativiteit van de Ieren om met beperkte middelen goed en lekker eten te maken. En dat heeft te maken met whiskey. De Britten wilden de illegale whiskeystokerij tegengaan en verboden daarom het gebruik van gist, een onmisbaar ingrediënt bij het brouwen van de sterke drank. Om hun brood nog een beetje te laten rijzen gebruikten de Ieren zure melk (Culinaire geschiedenis en eetgewoonten, 2017). Het bleef een soort platbrood, tot de uitvinding van baking soda halverwege de 19e eeuw. Hiermee kon het brood tijdens het bakken rijzen en werd het luchtiger: het ontstaan van het beroemde soda bread. Traditioneel maakt men het brood van volkorenmeel, aangezien er stevige kost nodig was om de landarbeiders te voeden. Wij kozen voor een luxe witte variant met gewone bloem. Soda bread mislukt zelden zolang je het niet kneedt, anders krijg je taai brood. Het is een makkelijk recept en omdat het deeg vooraf niet hoeft te rijzen, is het snel klaar.

Soda bread, kruidenboter en gemarineerde kaasjes

Soda Bread

  • 450 gram bloem
  • 1 theelepel baking soda
  • 1 theelepel zout
  • 1 theelepel suiker
  • 350 ml karnemelk

1. Meng de droge ingrediënten.
2. Voeg de karnemelk toe en roer het tot het net gemengd is. Niet kneden! Het blijft een wat plakkerig deeg, voeg eventueel wat karnemelk toe als het te droog is.
3. Maak er een bol van en snijd het kruislings in, of maak meerdere kleine bolletjes voor kleine broodjes.
4. Bak het 15 minuten in een voorverwarmde oven op 230°C en daarna nog 30 minuten op 200°C. Met kleine broodjes is het na 10 minuten al klaar.

Heerlijk om warm te eten met boter en suiker of bij de soep te serveren met wat kruidenboter. Eet het brood dezelfde dag, het wordt snel droog. Je bakt er de volgende dag wel lekkere wentelteefjes van.

Vis en schelpdieren eten de Ieren regelmatig, dat kan niet anders in een land omgeven door de zee. Befaamd zijn de Ierse oesters en mosselen, de zalm en zeeforel. In Keltische mythen en sagen speelt de zalm als koning der vissen een belangrijke rol (Culinaire geschiedenis en eetgewoonten, 2017). Een van de meest bekende mythen is die van de zalm der kennis.

De zalm der kennis

Een gewone zalm at negen hazelnoten die in de ‘bron der wijsheid’ waren gevallen. Hierdoor kreeg de zalm alle kennis van de hele wereld. Door van de zalm te eten zou je deze kennis verkrijgen. De dichter Finnegas ving na zeven jaar zoeken de zalm, gaf hem aan zijn leerling Fionn om hem te bereiden, met de instructie er niet van te eten. Fionn bakte de zalm en brandde zijn duim aan een druppel heet visvet. Hij zoog aan zijn duim en verkreeg zo alle wijsheid van de zalm. De oneindige kennis bracht hem tot leider van de Fianna, de beroemde helden uit de Ierse mythen (The Salmon of Knowledge, z.d.).

Op ons menu stond een crème brulée met zalm. Hierbij maakten we een broccolipuree, die prachtig kleurde en smaakte bij de gerookte zalm. We wachtten echter tevergeefs op de crème brulée (zie de tip over kokend water in de braadslede). Onze eigen troubadour bracht ondertussen twee tragische Ierse liedjes ten gehore. Het maakte de sfeer compleet.

Er zijn allerlei stoofpotten in de Ierse keuken. Natuurlijk de Irish stew en de Dublin coddle. Al in de tijd van de Kelten werd het eten bereid in grote ijzeren ketels of in de fulachta fiadh, gaten in de grond die met water en hete stenen gevuld werden om vlees te koken. De oudste van deze kookplaatsen dateren van 1500 voor Christus (Culinaire geschiedenis en eetgewoonten, 2017). En als je dacht dat stamppotten typisch Nederlands zijn heb je het mis, ook daar weten ze in Ierland wel raad mee. Zoek maar eens op Champ of Colcannon.

In het kookboek van Yvette vonden we het recept voor Irish stew pies, als een variatie op de meest bekende stoofpot van het land. Er zijn legio recepten voor deze stoofpot, met als basis lamsvlees, ui, wortel en aardappel. Bij de pasteitjes maakten we een zomerse salade, opnieuw uit het kookboek van Yvette van Boven. Rucola en jonge bladsla met aardbeien, geblancheerde doperwtjes,  geroosterde amandelen en flinters Parmezaanse kaas. Een onverwacht smakelijke combinatie. De dressing was echter fenomenaal en die wil ik je niet onthouden. Gebaseerd op het recept van Yvette met wat kleine aanpassingen:

De allerlekkerste frambozendressing

  • 3 e.l crème balsamico-frambozen
  • 100 ml olijfolie
  • 2 e.l. fijne mosterd
  • 2 e.l. maanzaad
  • 1 th.l. suiker
  • Peper en zout

Doe alle ingrediënten in een schoon jampotje en schud, schud, schud, totdat het een dikke vinaigrette geworden is. In recepten staat dat je de olie er langzaam bij moet gieten tijdens het kloppen. Flink schudden met het potje blijkt ook te werken. Het resultaat is een friszoete dressing die heerlijk in de salade smaakt en goed samengaat met gerookte zalm. Bewaar de overgebleven dressing in de koelkast.

Onze maaltijd sloten we af met een lemon curd pudding, gemaakt van citroen, gesplitste eieren, boter en suiker. Hiervan zijn vele variaties aan recepten te vinden. De onze was zonder bloem, waardoor je een soort zachte custard krijgt. Met bloem krijg je meer het idee van cake. Het was een heerlijk zoete afsluiting van een geslaagde Ierse avond.

Lemon curd pudding

Bronnen:

Culinaire geschiedenis en eetgewoonten. (2017, 9 augustus). Culturescope. http://culturescope.nl/culinaire-geschiedenis-en-eetgewoonten-8/
Geschiedenis. (2016, 14 november). Culturescope. http://culturescope.nl/geschiedenis-8/
Hongersnood door aardappelziekte. (2020, 27 februari). IsGeschiedenis. https://isgeschiedenis.nl/nieuws/hongersnood-door-aardappelziekte
The Salmon of Knowledge. (z.d.). askaboutireland.ie. Geraadpleegd 20 juli 2020, van http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/the-salmon-of-knowledge/

3 gedachten over “Als je inspiratie zoekt voor een Ierse avond

  1. en dan nog met de herinnering aan jullie vakantie in Ierland erbij, zal de avond helemaal compleet gemaakt hebben!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: