Laten we verhalen vertellen van hoop

Laten we verhalen vertellen van hoop

Leestijd: 7 minuten

Hoop. Nu de acute crisis is overgegaan naar een semi-chronische crisis en iedereen wat gewend is aan de maatregelen, zitten we in een soort status quo. Online proberen we van alles weer op te pakken waar het kan. Eerder geannuleerde werkoverleggen zijn opnieuw opgestart, uitgestelde taken worden verdeeld en uitgevoerd. Thuis hebben we een redelijk ritme weten te vinden in de dagen en de week. We blijven de voordelen ervan zien, zoals het gezamenlijk lunchen met iets anders dan een boterham met kaas. Bij ons waren het pannenkoeken deze week. Toch zie ik dat sommige mensen moeite beginnen te krijgen met de huidige situatie. Daar lijkt hoop te verzanden in een gevoel van hopeloosheid.

Iedereen realiseert zich dat veel maatregelen nog een hele tijd gaan duren. Daar is begrip voor en acceptatie. Tegelijkertijd begint er ook een geluid te klinken dat zich afvraagt hoe lang we dit vol kunnen houden, hoe straks alles weer richting normaal gaat. Een tijdje de economie grotendeels stilleggen blijkt te kunnen, hebben we nu gemerkt. De positieve effecten op het milieu zijn onvoorstelbaar. Maar nu al gaan er bedrijven failliet, stijgt de werkloosheid en vragen meer mensen bijstand aan bij de gemeenten. Er zijn mensen die financieel al flink in de knel zitten. Dat heeft ook effect op hun gezondheid. Het lukt de één beter een weg hierin te vinden dan de ander. Ik hoor mensen die het zwaar hebben, die zich verslagen voelen en geen uitzicht zien. Mensen die angstig zijn of boos. Ik zie anderen die hoop hebben, die het wel lukt hun creativiteit aan te spreken om iets te doen. Mensen die dankbaarheid voelen voor de kansen die ontstaan. 

Ook sociaal gezien is het de vraag hoe lang we het volhouden. Het beschermen van de kwetsbaren levert ook grote risico’s op voor diezelfde kwetsbaren. De kinderen in onveilige gezinnen die uit het zicht dreigen te raken, de ouderen in verpleeghuizen die wegkwijnen in eenzaamheid. Wordt op de lange duur het middel erger dan de kwaal? In de zorg was de eerste weken alles gericht op het vinden van oplossingen voor acute problemen. Iedereen zette zich in om opschaling te realiseren, bij te springen waar nodig, nieuwe maatregelen vorm te geven. Het is ongelooflijk wat er in korte tijd allemaal mogelijk bleek wanneer iedereen met hetzelfde doel voor ogen doet waar hij of zij goed in is en samenwerkt. Nu is de curve afgevlakt, dat doel is behaald en voor veel mensen geldt dat ze in rustiger vaarwater terechtkomen. Zo niet in de zorg waar zorgverleners nog steeds in de instellingen werken zonder mantelzorgers en vrijwilligers, in de ziekenhuizen een weekrooster krijgen om op elk moment ingezet te kunnen worden op de speciale Covid-afdelingen en op de IC’s nog steeds met dubbele bezetting draaien. De aandacht voor de zorg is hartverwarmend, ik hoop dat deze niet vervaagt en dat we ons bewust blijven van de enorme last die er voorlopig nog ligt bij deze sector.

Huisartsen en ziekenhuizen zien het stuwmeer aan uitgestelde zorg groeien en weten ze dat zodra de wereld weer normaal kan draaien, zij nog steeds in de crisisstand moeten blijven werken om die zorg ‘in te halen’. Ook is er het risico dat door het uitstellen de klachten verergeren en daardoor zwaardere zorg nodig is op alle gebieden. Denk aan de oproep van de Cardiologen om vooral wel te komen met hartklachten, of de geruststelling van de huisartsen dat je wel afspraken kunt maken als het nodig is. En wat dacht je van fysiotherapeuten die een hausse aan mensen kunnen verwachten die klachten aan het bewegingsapparaat hebben door het gedwongen thuiswerken op een weinig ergonomisch verantwoorde werkplek. Zie hieronder de thuiswerkplek van een kleinbehuisde collega. Gelukkig blijken bedrijven ook hier over na te denken. Vanaf nu is het vanuit onze organisatie mogelijk een bureaustoel thuis te laten bezorgen voor de duur van deze crisis. Zo bedenken mensen telkens weer een oplossing voor de problemen waar we tegenaan lopen. De stroom van creativiteit is nog niet opgedroogd. Dat biedt hoop. Hoop dat we de maatregelen nog wel even vol kunnen houden als we het samen blijven doen. 

“De enige stoel met armleuningen die ik nu heb, is een houten stoel. Twee kussentjes erop omdat de stoel te laag is (of de tafel te hoog), en een kussentje in de rug omdat die houten rugleuning zo hard is. Maar toen waren de armleuningen weer te laag, dus daar met tape vaatdoekjes omheen gewikkeld. Erg houtje touwtje allemaal

Hoop leeft juist op in zware tijden en in tijden van onzekerheid. Waar komt dit gevoel van hoop vandaan? Waarom heeft de één wel hoop, waar de ander wanhoop ervaart? De Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN) heeft twee maanden terug een symposium gehouden over de constructie van hoop en de mogelijke bijdrage van kunst, cultuur en creativiteit in crisistijd. De crises waar het symposium op doelde waren onder andere de klimaatcrisis en de wereldwijde vluchtelingencrisis. Hoe actueel kan het zijn, ten tijde van het symposium zijn net de eerste besmettingen in Europa vastgesteld in Spanje en Italië. Niemand beseft dat de coronacrisis al op de drempel staat, maar de inhoud van het symposium sluit naadloos aan op deze nieuwe crisis. De organisatoren stellen dat we “als mensen bijzondere capaciteiten hebben waarmee we zin en betekenis zien in de wereld om ons heen en waarmee we onze ervaringen als betekenisvolle gebeurtenissen kunnen interpreteren. Juist in de verbeelding en creativiteit schuilt de kracht waarmee individuen en samenlevingen aspiratie en inspiratie kunnen vinden voor een betere toekomst. Met cultuur, kunst en creativiteit weven wij een web van betekenis om ons heen en dat kan een cruciale rol spelen om samen wegen te vinden uit de crises.” (Jansen, 2020).

Een van de sprekers op het symposium, Dr. Jonathan Gross (2020), bekijkt het begrip hoop vanuit een breed perspectief. Hij haalt auteurs uit verschillende sociale wetenschappen aan die hoop zien als het vermogen vertrouwen te hebben in de toekomst. Met gedachten en verbeeldingen betekenis geven aan een mogelijke toekomst en het ondernemen van actie om voorbij de grenzen te kijken van wat nu mogelijk lijkt. Waarbij je het vertrouwen hebt dat het waard is om stappen te zetten richting de toekomst, dat je acties zinvol zijn. Er is niet alleen een verlangen, maar een verwachting waarmee je jezelf in een toekomst verbeeldt. Hoop moet je oefenen, waarvoor je vertrouwen nodig hebt. Je vermogen om hoop te oefenen wordt beïnvloed door verhalen in je leven. Verhalen verteld in de politiek, in je familie, je werk en religieuze verhalen. Het is niet voor niets dat de regering in haar persconferenties steeds benadrukt besluiten te nemen op basis van het advies van deskundigen. Het verhaal dat zij hiermee vertelt is dat we vertrouwen hebben in deze deskundigen en daarmee hoop op een goede afloop, mits we ons houden aan de adviezen die zij geven. In deze stille week voor Pasen vertelt religie het verhaal van het lijden en de opstanding van Jezus, een verhaal bij uitstek gericht op hoop. Zo vertellen we elkaar en onszelf verschillende verhalen. 

Rotterdams Philharmonisch Orkest

Het symposium van de HAN ziet kunst als een belangrijke vorm van verhalen vertellen. Kunst kan zo een rol spelen in het oefenen van hoop en het hebben van vertrouwen in de toekomst. De creatieve uitingen van diverse kunstvormen in deze coronacrisis zijn ook voorbeelden van het vertellen van verhalen die hoop uitstralen, die vertrouwen geven in de samenleving. Het filmpje van het Rotterdams Philharmonisch Orkest in thuisquarantaine met hun uitvoering van Alle Menschen werden Brüder ging wereldwijd viral. Het is een verhaal van verbondenheid, saamhorigheid en hoop. Het radioprogramma Spijkers met koppen lanceerde de #wezullendoorgaan challenge, waarbij de cabaretiers bekende Nederlanders vroegen mee te zingen met het bekende lied van Ramses Shaffy. Het programma wil iedereen een hart onder de riem steken en biedt daarmee een verhaal van hoop op het gezamenlijk volhouden van de maatregelen. 

Vanuit dit perspectief bezien maken de verhalen die mensen horen, die ze elkaar en zichzelf vertellen het mogelijk dat zij wel of geen hoop ervaren. Het zijn verhalen die niet op vertrouwen zijn gebaseerd, waardoor het moeilijk is om hoop te hebben. De filosofe Braidotti stelt dat hoop nastreven in de alledaagse praktijk een eenvoudige manier is om veranderingen te realiseren en vast te houden. Zij geeft aan dat de motivatie voor de sociale constructie van hoop gebaseerd is op een diep gevoel van verantwoordelijkheid. Hoop is een manier om mogelijke toekomsten te bedenken, het is een krachtige motivatie die ons aanzet tot aanpassing van ons leven (Dolphijn & Van der Tuin 2012). Dat betekent dat mensen die wanhoop ervaren juist hoop moeten oefenen in de praktijk van alledag. Voel je verantwoordelijk voor het verlangen naar een andere toekomst. Zet je capaciteiten in om betekenis te geven aan wat er nu gebeurt en de actie die je kunt ondernemen om voorbij de grenzen van het hier en nu te kijken richting die toekomst. Zie kunst als middel om verhalen tot je te nemen die vertrouwen geven. Gebruik je creativiteit en verbeeldingskracht om nieuwe verhalen te vertellen, verhalen van verbondenheid en verhalen van hoop. 


Bronnen:

Dolphijn, R & Van der Tuin, I. (2012). New Materialism: Interviews & Cartographies. Ann Arbor, USA: Open Humanities Press.
Gross, J. (2020, 4 februari). Practices of Hope: Care, Narrative & Cultural Democracy [Powerpoint]. Geraadpleegd van https://blog.han.nl/han-sociaal/files/2020/01/Gross-J.-Practices-of-Hope-Nijmegen-04.01.20-Symposium.pdf
Jansen, E. (2020, 10 februari). UPDATE De constructie van hoop: internationaal minisymposium over de mogelijke bijdrage van kunst, cultuur en creativiteit in crisistijd. Geraadpleegd van https://blog.han.nl/han-sociaal/de-constructie-van-hoop-internationaal-minisymposium-over-de-mogelijke-bijdrage-van-kunst-cultuur-en-creativiteit-in-crisistijd/.
Haardt, de M. (2018, 7 juni). … een innig fluistren’ over hoop, verlangen en verandering. Rede in verkorte vorm uitgesproken bij het afscheid als hoogleraar Religie en Gender aan de Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen.
Kraaijvanger, C. (2020, 1 april). Coronamaatregelen zullen nog zeker 12 tot 18 maanden nodig zijn. Geraadpleegd van https://www.scientias.nl/coronamaatregelen-zullen-nog-zeker-12-tot-18-maanden-nodig-zijn/ 
Nederkoorn, P. [Patrick Nederkoorn]. (2020, 21 maart). Spijkers met Koppen: We Zullen Doorgaan challenge (21-3-2020). Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=iYkODbWskkw
NVVC. (2020, 1 april). Oproep aan hart- en vaatpatiënten: blijf acute klachten melden. Geraadpleegd van https://www.nvvc.nl/ 
Reijnen Rutten, E. (2020, 8 april). Na corona tweede crisis in de zorg: ‘Er zullen extreme wachttijden ontstaan’. De Gelderlander. Geraadpleegd van https://www.gelderlander.nl/nijmegen/na-corona-tweede-crisis-in-de-zorg-er-zullen-extreme-wachttijden-ontstaan~ac58d31e/
Rotterdams Philharmonisch Orkest. (2020, 20 maart). From us, for you. Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=3eXT60rbBVk

Eén gedachte over “ Laten we verhalen vertellen van hoop

Laat een antwoord achter aan Ton Antwoord annuleren

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

%d bloggers liken dit: